Hvar eru nú sérfræðingarnir?

Fyrir dómstólum landsins eru nú rekin sakamál sem orðið hafa til í kjölfar hruns á fjármálamörkuðum. Umfang þeirra er í mörgum tilvikum hreinn óskapnaður og hlutverk verjenda við rannsókn málanna hjá embætti sérstaks saksóknara og fyrir dómstólum hefur í framkvæmd orðið nánast óviðráðanlegt. Þessar aðstæður eru því alvarlegri fyrir þá sök að dómarar virðast hafa takmarkaðan skilning á þessu ástandi. Þetta er altalað innan lögmannastéttarinnar, þótt ekki hafi það orðið tilefni til fræðilegrar umræðu um álitaefnin varðandi réttindi sakaðra manna til hlutlausrar málsmeðferðar fyrir dómi eða stöðu og hlutverk verjenda við meðferð flókinna sakamála.

Í dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 12. desember 2013 í svokölluðu Al Thani-máli er klykkt út með eftirfarandi skeytasendingu til lögmannastéttarinnar:

Við aðalmeðferð málsins kom fram að fjögur vitni hefðu átt fund með verjendum ákærðu, Hreiðars Más og Ólafs, fyrir aðalmeðferð málsins og þau kynnt sér gögn málsins á skrifstofu verjendanna. Samkvæmt 3. mgr. 122. gr. laga nr. 88/2008 kynnir dómari ekki fyrir vitni skýrslur þess hjá lögreglu eða önnur sýnileg sönnunargögn fyrr en dómara þykir þess þörf til skýringar eða leiðréttingar skýrslu þess. Með því að ræða við vitnin fyrir aðalmeðferð máls og sýna þeim sýnileg sönnunargögn var farið á svig við greind lagafyrirmæli, auk þess sem sú háttsemi var til þess fallin að rýra trúverðugleika vitnanna, sbr. 7. tl. 122. gr. laga nr. 88/2008. Er þetta aðfinnsluvert.

Skítsama um allt?

Stjórn Lögmannafélags Íslands hefur með ályktun fyrr í þessum mánuði vakið athygli á þessum samsetningi, en fjölmiðlar landsins hafa ekkert skeytt um það eða tekið til skoðunar yfirleitt hvað felst í svona glósum. Eiga menn að skilja þetta þannig að sú staðreynd að lögmaður talaði við vitni fyrir aðalmeðferð málsins hafi leitt til þess að sakborningur hafi verið sakfelldur sem annars hefði verið sýknaður? Skiptir það máli hvort viðræður verjanda við vitni hafi haft áhrif á framburð viðkomandi vitnis? Er einhver lagastoð fyrir þeim ályktunum sem dómarar kynna í þessum kafla dómsins – hún er að minnsta kosti ekki í því lagaákvæði sem þarna er tilgreint, og undirritaður telur reyndar að hún sé ekki fyrir hendi í öðrum lagaákvæðum.

Hér á landi eru nú starfræktir hvorki meira né minna en fjórir háskólar sem bjóða nemendum upp á kennslu í lögfræði. Við þessa háskóla starfar fjöldi sérfræðinga á öllum mögulegum sviðum lögfræðinnar. Enginn þeirra hefur þó séð ástæðu til að taka þessi atriði til skoðunar svo vitað sé. Þetta er sérstaklega eftirtektarvert í ljósi þeirrar miklu áherslu sem lögð hefur verið á mikilvægi mannréttindakafla stjórnarskrárinnar og lögfestingu Mannréttindasáttmála Evrópu. Er fræðasamfélaginu bara skítsama um þetta allt saman?