Vegna hugmynda Illuga

Menntamálaráðherra hefur nú í hyggju að stytta nám til stúdentsprófs því fýsilegt sé að íslensk ungmenni ljúki þessum áfanga um svipað leyti og jafnaldrar þeirra í öðrum löndum og að slík aðgerð eigi að geta spornað við brottfalli nemenda úr framhaldsskólum. Hann á hrós skilið fyrir að vilja nemendum vel en þó er vert að gera nokkrar athugasemdir við hugmyndir hans.

Markmið og stytting

Niðurstöður kannana gefa sterklega til kynna að grunnskólanemendur frá Íslandi standi ekki jafnfætis jafnöldrum sínum í þeim löndum sem við viljum bera okkur saman við. Er það miður en hins vegar hafa menntaskólar jafnan bætt upp fyrir það og skilað nemendum af sér í háskóla jafnvígum nemendum annarra landa á þessum tímamótum þótt það sé ekki algilt. Til marks um þetta má til dæmis nefna að íslenskt stúdentspróf hefur jafnan nægt til inngöngu í virta erlenda háskóla, árangur Íslendinga í háskólum erlendis og alþjóðlegum keppnum svo dæmi séu tekin. Markmið menntakerfa er að sjálfsögðu að undirbúa nemendur undir frekari áskoranir lífsins og þá sér í lagi tryggja þeim gott veganesti til iðkunar ýmissa fræða sér til ánægju, upplýsingar og undirbúnings fyrir þarfir atvinnulífsins. Það yrði gríðarlegt áhyggjuefni ef íslenska skólakerfið færðist fjær þessu marki því viljum við tryggja hér góð lífsgæði, samanborið við aðrar þjóðir, er algjört grundvallarskilyrði að héðan komi einstaklingar samkeppnishæfir öðrum á alþjóðavinnumarkaði. Með þetta markmið að leiðarljósi og miðað við hvernig íslenskir nemendur standa í grunnskólum annars vegar og menntaskólum hins vegar virðist ekki skynsamlegt að stytta framhaldsskólann og auka þar með vægi grunnskóla fram að stúdentsprófi.

Það er vel hugsanlegt fyrir íslenska menntakerfið að skila nemendum af sér með gott stúdentspróf á sama tíma og aðrar þjóðir án þess að stytta framhaldsskólann. Til að mynda mætti vel stytta grunnskólann en álag í honum er ekki mikið samanborið við það sem þekkist annars staðar. Auk þeirra ástæðna sem nefndar voru í síðustu efnisgrein og þess að kennarar í menntaskólum eru allajafna betur að sér í sínum fögum er að öllum líkindum skynsamlegra að klippa ár af grunnskólanum en framhaldsskólanum eigi að gera það á annað borð.

Margan grunar að ástæða þess hví Illugi áformar að stytta framhaldsskólann, frekar en grunnskólann, sé að þá skrifist sparnaðurinn, sem af styttingu hlytist, á ríkið en annars á sveitarfélögin. Það á samt ekki að hafa áhrif á fyrirætlanir ráðherra því hægur vandi er að gera kerfisbreytingu sem fæli í sér að ríkið tæki yfir rekstur grunnskólanna og þá skrifaðist sparnaðurinn, hvort heldur sem yrði valið, á ríkissjóð.

Brottfall

Nú er það yfirlýst markmið menntamálaráðherra að minnka brottfall úr framhaldsskólum og stuðla að því að þrír af hverjum fimm nemendum útskrifist úr þeim á tilsettum tíma en núna er hlutfallið undir helmingi. Það er hins vegar mikilvægt að skoða hvernig þetta hlutfall er eftir námsleiðum en þá kemur í ljós að þetta markmið næst og gott betur á hefðbundnum bóknámsbrautum. Því er spurning hvort ekki ætti að reyna að beina aðgerðum, til úrbóta þessum vanda, hnitmiðað þangað sem við á en ekki ráðast á allt kerfið því ljóst er að hann er heldur staðbundinn.

Áður en það er gert þarf þó að íhuga hvað veldur því að sumir nemendur útskrifast ekki á tilsettum tíma, ljúki þeir námi á annað borð. Ástæður þess eru ekki augljósar og eflaust engin ein sem skýrir þetta. Þó er ekki fráleitt að geta sér til um að hluta brottfalls úr skólum megi skýra með því að sumir nemendur eru í námi sem þeir hafa engan áhuga á, ekkert gaman af og fái ekki að nálgast það á eigin forsendum. Að þessu gefnu þarf að auka sveigjanleika námsins og auka valfrelsi nemenda. Fækka boðum úr ráðuneyti um að sitja þurfi ógrynni fyrirframákveðinna námskeiða vilji maður ljúka prófi á framhaldsskólastigi heldur geti hann valið sína námsleið sniðna að sinni hentisemi eftir því sem kostur er. Skólarnir eiga að njóta frelsis til að bjóða upp á sínar eigin leiðir og koma til móts við nemendur eftir eigin höfði en sú leið er vænlegri til árangurs, eigi að koma til móts við sem flesta nemendur, en sú að skólarnir starfi eftir stífum ramma frá ráðuneytinu.

Vonandi mun Illugi Gunnarsson, menntamálaráðherra, halda áfram að stuðla að úrbótum í menntakerfinu með hag nemenda fyrir brjósti en þá þarf hann líka að hlusta á þá er málið varðar og fólk sem hefur reynslu af málaflokknum í stað þess að vaða áfram í blindni, haldandi fyrir eyrun og ætla, sama hvað hver segir, að stytta framhaldsskólann. Fórnarkostnaður vegna slæmra ákvarðana í menntamálum þjóðar getur verið gríðarlegur og því rétt að fara með gát.