PISA og lesturinn

Það er kannski að bera í bakkafullan læk að leggja orð í belg um PISA-könnunina þar sem læsi allt of margra íslenskra unglinga mældist óviðunandi; reyndar óttast ég að næsta könnun verði enn verri en upp úr því gæti landið farið að rísa. Menn leita skýringa og vísast eru þær margar. Nefnt hefur verið að gamlar og góðar kennsluaðferðir hafi verið lagðar fyrir róða, nemendur séu of margir í bekk, skóli án aðgreiningar hamli eðlilegri kennslu, kennaraefni fái ekki þjálfun í lestrarkennslu, kennarar þurfi að sinna of mörgum öðrum verkefnum en kennslu o.s.frv. Þá er tölvunotkun barna og fjölmiðlum kennt um að börn noti minni tíma til lestrar en áður var. Þarna liggur hundurinn grafinn segja margir þegar þetta er allt lagt í púkkið. Ég vil bæta einum þætti enn í þetta sumbl og byrja á því að vitna í Bjarna Fel.

Í sjónvarpsþætti var hann spurður hvernig stæði á því að Íslendingum hefði farið svona mikið fram í fótbolta. Hann svaraði því til að nú væri búið að byggja svo mörg íþróttahús að nú gætu fótboltamenn æft allt árið. Það skilaði árangri. Nú er það svo að íslensk börn eru 180 daga á ári í skóla en þau eru 365 daga með foreldrum sínum. Í mínum huga er það morgunljóst að þau börn sem einungis lesa skóladagana verða aldrei fluglæs, þau öðlast aldrei þokkalegan lesskilning og orðaforði þeirra verður einhæfur, hin næmu blæbrigði málsins verða þeim aldrei huggróin. Það gegnir nefnilega sama máli með fótbolta og lestur: menn ná árangri ef þeir æfa allt árið.

Ég skal nefna dæmi. Ég þekki sex ára stúlku sem er af erlendu bergi brotin. Hún les samviskusamlega með foreldrum sínum 15-20 mínútur á dag – sýkna jafnt sem heilaga daga, sumar og vetur. Þessi litla stúlka er nú læs, bæði á íslensku og móðurmál sitt og henni fer hratt fram í öllum mál- og lesskilningi. Ég heyri æ oftar þá skoðun að skólinn eigi einn að annast kennslu barna. Ég hef jafnvel heyrt það álit að skólinn „eigi ekkert með að ráðstafa frítíma foreldra“. Þetta er fjarstæða. Næðisstundir foreldra og barna yfir bók eða spjaldi eru lykill að læsi. Ef þetta er til of mikils mælst þá stefnum við beint niður á PISA-botninn á afturfótum tíðarandans. En lesi börn heima allt árið þá er von að PISA-kannanir létti mönnum lund eftir svo sem tíu ár!

Í allmörgum löndum var fjármálalæsi unglinga kannað í PISA – en blessunarlega ekki hér því ég óttast að þar sé pottur brotinn. Satt best að segja sýna skólar því ótrúlegt tómlæti. Meira um það síðar.