Aðgerðaleysi gæti kostað 36 til 144 milljarða króna

Án endurbóta og uppbyggingar á flutningskerfi raforku hér á landi hleypur þjóðhagslegur kostnaður á milljarðatugum. Þetta kemur fram í nýrri skýrslu sem unnin var fyrir Landsnet.

Fram kemur í skýrslunni að verði ekki farið í frekari uppbyggingu flutningskerfisins leiði það á næstu árum af sér margvíslega erfiðleika hjá raforkunotendum.

Líklegast er talið að þjóðhagslegur kostnaður vegna þessa nemi rúmum sex milljörðum á ári næsta aldarfjórðung.

Höfundar skýrslunnar eru Jón Vilhjálmsson, rafmagnsverkfræðingur og sviðsstjóri hjá EFLU verkfræðistofu, og Friðrik Már Baldursson, prófessor í hagfræði við viðskiptadeild Háskólans í Reykjavík.

Þeir leitast í skýrslunni við að reyna að meta hversu mikils virði sé fyrir þjóðfélagið að halda áfram uppbyggingu raforkukerfisins þannig að annað verði á landsvísu álagsaukningu næstu ára og áratuga.

Þeir komast að niðurstöðum sínum með því að bera annars vegar saman óbreytt núverandi raforkukerfi, með vaxandi takmörkunum á flutningi raforku þegar fram líða stundir, og hins vegar kerfi sem er án flutningstakmarkana.

Niðurstaðan er að verði flutningskerfi raforku ekki eflt þá geti kostnaður þjóðfélagsins numið á bilinu 36 til 144 milljörðum fram til ársins 2040.

Mikill munur í spánni skýrist af ólíkum forsendum um þróun raforkunotkunar. Miðtilvik, eða 86 milljarða tjón til ársins 2040, er þó talið sýna líklegustu þróunina.

Óbreytt flutningskerfi er sagt hamla vexti raforkunotkunar, valda minni hagvexti og hafa áhrif á byggðaþróun.

Verði ekki brugðist við telja skýrslu­höfundar ljóst að raforkunotendur komi á næstu árum til með að upplifa tíðara rafmagnsleysi auk þess sem olíunotkun aukist, til dæmis vegna vinnslu í fiskimjölsverksmiðjum og hjá kyntum hitaveitum.

Að auki leiði óbreytt kerfi til lakari hagkvæmni nýrra ­virkjana vegna aukinna takmarkana á mötun inn á ­flutningskerfið, aukið orkutap við flutning raforku og til þess að útilokaðir verði ýmsir virkjanakostir, þar sem flutningskerfið geti ekki flutt orku frá þeim.

Eins muni verð á raforku líklega hækka þar sem flutningstakmarkanir torvelda samkeppni. Auk þess muni takmarkað aðgengi að raforku ýta undir frekari flutninga fólks frá dreifbýli til stærstu þéttbýlissvæða.

„Allt atvinnulíf og heimili byggja á því að hafa raforku og á því byggir nútímaþjóðfélag,“ segir Jón Vilhjálmsson, annar skýrsluhöfunda. Því sé það geysilega mikilvægt að byggja upp flutningskerfi raforku.

„Og hjá Landsneti er komið upp það ástand að þeir sjá fram á það á næstu árum að geta ekki annað almennilega afhendingu raforku í vissum landshlutum.“

Þar undir segir Jón að sé helst Austur- og Norðausturland. „Þar hefur álag aukist að undanförnu, svo sem vegna fiskimjölsverksmiðja sem hafa aukið raforkunotkun sína og dregið þar með úr notkun olíu.“

Viðbótin segir hann sé slík að kerfið ráði ekki við álagsaukninguna, sem nemi um 100 megavöttum, á mesta álagstíma.

„Ef ekki verður eitthvað að gert þá mun þetta á næstu árum hamla uppbyggingu á þessum svæðum, auk þess sem verulegar skerðingar verða út af því álagi sem þegar er komið á þessum svæðum.“