Fjórðungur í fræðslustarf

Í fréttaflutningi er oft gripið til tölfræði til að auka á trúverðugleika. Slíkir útreikningar byggja oftar en ekki á takmörkuðum forsendum. Tölur eru hins vegar þeim töfrum gæddar að þær hafa yfir sér sannleiksljóma og auðvelt er að festa þær í minni. Þó er vert að hafa í huga að sömu staðreynd má reikna út frá ólíkum forsendum og fá þannig mismunandi niðurstöður. Þannig gáfu fréttir Stöðvar 2 og Fréttablaðsins 26. og 27. nóvember ekki rétta mynd af nýtingu þeirra opinberu framlaga sem Sinfóníuhljómsveit Íslands fær úthlutað fyrir sína starfsemi.

Í útreikningum sem notaðir voru í þeim fréttum er einblínt á miðaverðið en ekki tekið mið af þeim fjölda áheyrenda sem sækir tónleika hljómsveitarinnar, en þeir voru 81.000 á síðasta ári. Ekki eru heldur teknar með í reikninginn þær tugþúsundir Íslendinga sem hlusta á beinar útsendingar frá tónleikum hljómsveitarinnar á Rás 1 á ári hverju, né þeir sem hljómsveitin heimsækir í árlegum skóla- og stofnanaheimsóknum. Reiknilistir af þessu tagi segja því afar takmarkaða sögu og ljóst að ekki er hægt að taka eingöngu tillit til miðasölu þegar rætt er um rekstur hljómsveitarinnar.

Starf á breiðum grunni

Sinfóníuhljómsveit Íslands starfar á afar breiðum grunni. Fræðsluhlutverk hljómsveitarinnar er sívaxandi og er nú um fjórðungur af starfseminni. Hér, líkt og víða annars staðar, er æ meiri gaumur gefinn að þeim þætti í starfsemi sinfóníuhljómsveita sem tengist tónlistaruppeldi beint. Frá árinu 2009 hefur Sinfóníuhljómsveit Íslands starfrækt árlegan hljómsveitarskóla, Ungsveit SÍ. Þar hafa tónlistarnemar fengið tækifæri til þess að vinna með heimsþekktum hljómsveitarstjórum og notið leiðsagnar sérfræðinga í hljómsveitarleik.

Á síðasta ári sóttu nær 17.000 nemendur skólatónleika hljómsveitarinnar og tvö þúsund eldri borgarar fengu boð á opnar æfingar. Hljómsveitin starfaði auk þess með fjölda barna og unglinga sem komu fram á tónleikum hennar. Að auki sinnir hljómsveitin hljóðritunum fyrir RÚV og alþjóðleg útgáfufyrirtæki á borð við BIS og Chandos, sem hlotið hafa alþjóðlegar viðurkenningar og Grammy-tilnefningu.

Tónleikaferðir eru hluti af starfseminni þó þeim hafi fækkað eftir hrun. Þannig hefur það vakið alþjóðlega eftirtekt að jafn fámenn þjóð skuli eiga sinfóníuhljómsveit sem talin er vera ein af hinum bestu á Norðurlöndum og fram undan eru tónleikar á næsta ári á BBC Proms, einni virtustu tónlistarhátíð í heimi. Sinfóníuhljómsveit Íslands snertir því miklu fleiri en þá sem koma á tónleika í Eldborgarsal Hörpu.

Jafnmikið og landbúnaður

Sinfóníuhljómsveit Íslands er starfsvettvangur afburða tónlistarmanna sem keppa þurfa um sæti í hljómsveitinni. Framlag ríkis og borgar fer að mestu í að greiða laun hljóðfæraleikara og húsaleigu í Hörpu og rennur því að hluta til baka í sameiginlega sjóði í formi skatta og gjalda.

Hljóðfæraleikarar Sinfóníunnar leika ekki aðeins á tónleikum hljómsveitarinnar heldur eru þeir burðarstoð í tónlistarlífi landsmanna, hvort sem er við tónlistarkennslu eða með því að leika á almennum tónleikum, geisladiskum og hljóðritunum. Sinfóníuhljómsveit Íslands endurgeldur þannig bæði efnisleg og andleg verðmæti til samfélagsins og er hluti af því 1% landsframlagi sem tónlistin ein og sér leggur til þjóðarbúsins, sem er jafnmikið og allur landbúnaðurinn gerir, samkvæmt hagfræðingnum Ágústi Einarssyni.

Stofnun Sinfóníuhljómsveitar Íslands fyrir 63 árum var hluti af ákveðinni tónlistarbyltingu sem varð á Íslandi um miðja síðustu öld. Það var hins vegar frekar dauft yfir tónlistarmenningu landans fram að þeirri byltingu og í upphafi 20. aldarinnar aðeins til reitingur af hljóðfærum á landinu. Kannski skýrir sveltið og hungrið eftir tónlist viðtökur þjóðarinnar þegar hún loksins tók að heyrast á Íslandi. Sprengikrafturinn var slíkur.

Enginn getur mótmælt því að íslenskt tónlistarlíf hefur sett Ísland á heimskortið. Rannsókn um notendur leitarvélarinnar Google staðfestir einnig þýðingu tónlistarinnar fyrir landið. Þar er oftar leitað að Of Monsters and Men en Íslandi (Iceland) sjálfu, og jafnoft leitað að Sinfóníuhljómsveit Íslands (Iceland Symphony Orchestra) og samanlagt að íslenskum fótbolta (Icelandic soccer) og handbolta (Icelandic handball). Í þessu eru augljós verðmæti falin. Verðmæti sem ekki er endilega hægt að umreikna á núvirði en skipta máli fyrir hagsæld íslensku þjóðarinnar til skemmri og lengri tíma.