Tolkien sýnd nægileg virðing?

Nú um jólin fögnuðu aðdáendur enska skáldjöfursins J.R.R. Tolkiens frumsýningu á mynd sem byggð er á bók hans um hobbitann Bilbó Bagga. Bókin kom út fyrir margt löngu og hefur heillað jafnt börn sem fullorðna. Eins og kunnugt er þá leitaði höfundurinn víða fanga við smíði Hobbitans, m.a. í íslenskum fornbókmenntum. Nöfn dverganna eru m.a. fengin úr Eddukvæðum og sjálfur var Tolkien mikill aðdáandi íslenskrar tungu. Það er því sjálfsögð kurteisi við þennan snilling enskra bókmennta að þýðingar á verkum hans á íslensku séu vel úr garði gerðar. Þetta á ekki síður við um þýðingar á kvikmyndum sem byggðar eru á bókum Tolkiens.

Óhætt er að segja að þýðingin á kvikmyndinni Hobbitanum hafi ekki tekist sem skyldi. Satt að segja leynast þar fjölmargar ambögur og víða gætir herfilegs misskilnings á frumtexta, svo mikils að jafnvel meðaljónar í enskri tungu eru furðu lostnir. Hér skulu nefnd fáein dæmi. Gandálfur segir við ferðafélaga sína: ?Áum hér? þegar ætlunin er að æja, ætti sem sagt að vera: æjum hér. Gandálfur spyr sig líka eins og unglingur að því „hvað sé í gangi“ þegar hann reynir að átta sig á því hvað sé um að vera. Margsinnis eru ensk orð þýdd beint á íslensku án þess að hirt sé um ólíka merkingu orðanna. Þannig færir Gandálfur Bilbó sverð, „a sword of your size“ eða sverð sem hæfir smæð hobbitans. Í íslensku þýðingunni segir: „Sverð á stærð við þig“. Ein aðalpersónan meðal dverga er Thorin Oakenshield eða Þórinn Eikinskjöldur. Ekki verður betur séð en að nafn Eikinskjaldar komi fyrir óbeygt eða jafnvel sem Eikinskjölds í eignarfalli. Þannig mætti lengi telja.

Eins og siður er í bókum Tolkiens bregða dvergar fyrir sig bundnu máli. Þýðandanum virðist kunnugt um ljóðstafi í íslensku en kann ekki að nota þá. Þannig eru ýmist engir stuðlar né höfuðstafir í ljóðlínum eða ofstuðlunin keyrir um þverbak; sami samhljóði er notaður í næstum hverju orði einnar braglínu. Þetta hefði Tolkien aldrei sætt sig við fyrir hönd íslenskrar tungu.

Það er tillaga mín að þeir sem eiga sæmd Tolkiens sem höfundar að verja hér á landi láti laga þýðinguna á kvikmyndinni eða stöðvi sýningu hennar að öðrum kosti. Slíkt virðingarleysi við frábæran rithöfund á borð við J.R.R. Tolkien er okkur Íslendingum ekki sæmandi. Í það minnsta ætti Reykjavík, bókmenntaborg UNESCO, að firra sig slíkri lágkúru.