Hrefna var komin allt að Kanaríeyjum

Örar breytingar hafa átt sér stað í hafinu þangað sem Íslendingar sækja að mestu leyti hagsæld sína. Til dæmis hefur hátterni hrefnunnar að mörgu leyti komið mönnum á óvart í sumar. Hafrannsóknastofnun undirbýr nú merkingar á hvölum og vonast til að getað komist að því hvar þeir halda til á veturna.

Aftur er krökkt af hrefnu í Faxaflóanum eftir frekar dapran júlímánuð að sögn Gunnars Bergmanns Jónssonar framkvæmdastjóra Félags hrefnuveiðimanna. Segir hann að svo hafi virst sem makríllinn hafi flæmt margar þeirra úr flóanum fyrr í sumar. Jafnvel þó svo að þekkt sé að hrefnan leggi sér makrílinn til munns segir hann hana fremur kjósa að halda til þar sem von kunni að vera á síli eða öðru góðgæti.

Þar fyrir utan mun makríllinn vera afar hraðsyndur fiskur, sem gerir að verkum að það kostar hrefnuna mikla orku að koma honum í vömb.

Á Magnúsi Gunnþórssyni, skipstjóra hjá hvalaskoðunarfyrirtækinu Eldingunni, má einnig skilja að meira sé af hrefnu nú í ágúst en verið hafi í júlí, þó svo að makríllinn sé enn á ferðinni. Skipstjórinn fagnar ekki innreið makrílsins sem sópar upp flóann en segir hafa verið bót í máli að grindhvalir hafi verið þar á svamli í sumar, ferðafólki til mikillar ánægju. „Ég hef verið hérna í fimm ár og þetta er í fyrsta sinn sem ég sé þetta," segir Magnús.

Með sníkjudýr frá heitara hafiAuk breytinga á hátterni hafa komið upp fleiri hlutir sem vekja spurningar um hvað hrefnurnar hafast að í hafinu.

„Við veiddum tvo tarfa nýlega sem enn voru með sníkjudýr á sér," segir Gunnar. „Það gæti stafað af því að nú séu að koma inn í íslenska lögsögu dýr, en það er nýlunda að þau komi hingað svona seint. Við erum því jafnvel að vonast eftir því að það verði þeim mun meira af þeim núna það sem eftir lifir sumars og til októberloka."

Gísli Víkingsson, hvalasérfræðingur hjá Hafrannsóknastofnun, segir tilvist sníkjudýranna í hvölunum markverða þar sem almennt sé það talið merki um að hrefnan sé nýkomin þegar hún finnst með þessi sníkjudýr. „En það er þó ekki útilokað að önnur skýring geti legið þar að baki," segir Gísli. „Við vitum til dæmis ekki með vissu hversu lágt hitastig þessi sníkjudýr þola, kannski eru þau farin að þrauka lengur vegna hlýnunar hér," bætir hann við.

Hvert fara skíðishvalirnir?Nú er Hafrannsóknastofnun að undirbúa merkingar á hvölum en það er torveldara verk en margir gætu haldið. „Það er náttúrlega ekki hægt að hengja á þá hálsól eins og á mörg önnur dýr," segir Gísli í gamansömum tón.

Skjóta þarf merkingunni í dýrið úr sérútbúinni loftbyssu sem er mun erfiðara verk þegar kemur að hrefnunni, en auðveldara með hnúfubaka og steypireyðar sem eru stærri, silalegri og yfirleitt gæfari skepnur.

Rannsóknir þessar, sem byggjast á merkingum með gervitunglasendum, hafa nú þegar varpað nýju ljósi á ýmsa þætti er tengjast viðveru og fartíma hvala við landið.

Þá hafa rannsóknirnar gefið fyrstu vísbendingar um aðsetur hrefnu að vetrarlagi. Verið er að þróa þetta rannsóknartæki og vonast Gísli til þess að þeir missi síðar sjónar á merktum hvölum en raunin hefur verið undanfarin ár.

Þó eru dæmi um að tekist hafi að rekja leið hnúfubaks til Karabíska hafsins og síðan var hrefna komin skammt frá Kanaríeyjum, undan austurströnd Afríku, þegar samband rofnaði. Þá var komið fram í desember. Vísindamenn bíða því spenntir efir því að sjá hvaðan næstu sendingar gervitunglasendanna berast.