Fréttaskýring: Vilja setja aflareglur fyrir helstu tegundir

Hver er framtíð nýtingar á helstu nytjastofnum sjávar?



Að beiðni sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis hefur Hafrannsóknastofnunin unnið að mótun nýtingarstefnu og aflareglu fyrir ýsu og liggja nú fyrir tillögur sem kynntar hafa verið fyrir ráðuneyti og hagsmunaaðilum.

Á alþjóðavettvangi er gert ráð fyrir því að fyrir hendi séu nýtingaráætlanir fyrir alla helstu fiskistofna. Þorskaflareglan, langtímanýtingarregla fyrir þorsk við strendur Íslands, er dæmi um slíka nýtingaráætlun og framkvæmd hennar.

Þessi aflaregla í þorski hefur reynst afar vel. Um það er ekki deilt. Nú eru að koma inn í viðmiðunarstofninn þrír meðalsterkir árgangar sem gætu skilað allt að 250 þúsund tonna þorskveiði svo snemma sem árið 2016. 20% aflareglan tók gildi árið 2009, en þeirri aðgerð er helst þakkaður góður árangur uppbyggingarstarfsins. Aflaregla í þorski kom hins vegar til 1995 og hefur verið breytt í fjórgang í grundvallaratriðum.

Stjórnvöld hafa hins vegar verið sein til að koma á fót aflareglum fyrir aðra mikilvæga nytjastofna okkar Íslendinga. Nú hafa stjórnvöld tekið við sér og haft frumkvæði að því að taka upp viðræður við atvinnugreinina um að koma á langtímanýtingarstefnu fyrir fleiri fiskistofna. Þar fer fremst ýsan ásamt ufsa og karfa en verið er að vinna að því að koma á aflareglum fyrir fleiri tegundir.

Það eru stjórnvöld sem eiga að hafa forystu um þetta atriði, enda er það á ábyrgð stjórnvalda að nýtingarstigið sé hæfilegt og skynsamlegt og að nýtingin sé sjálfbær. Það er hins vegar Hafrannsóknastofnunin sem leggur fram tæknilega aðstoð.

Nú liggur á borðinu tillaga um aflareglu fyrir ýsuna, þar sem gert er ráð fyrir því að 40% af 45 sentímetra ýsu og stærri séu veidd. Aflaregla er því stærðarháð, ólíkt því sem er í þorski. Það kemur til af því að sveiflur í árgangastærð í ýsu er miklum mun meiri en í þorski. „Þetta er regla sem er talin standast allar ýtrustu kröfur um sjálfbærni og varúðarsjónarmið. Eins að hún gefi hámarksafrakstur til langs tíma litið,“ sagði Jóhann Sigurjónsson, forstjóri Hafró, þegar skýrsla um stöðu nytjastofna okkar og aflahorfur var kynnt fyrir skömmu. Í máli Jóhanns kom fram að stofnunin myndi vinna í samræmi við þessa tillögu þangað til hún, eða önnur aflaregla, yrði samþykkt.

Framreikningar sýna að ýsustofninn mun halda áfram að minnka á komandi árum og líkur á að hann verði nálægt sögulegu lágmarki árin 2014-2015. Komið hafa fram efasemdir um mat fiskifræðinga á ástandi og horfum í stofninum, og farið hefur verið fram á að stofnunin fari aftur yfir ráðgjöf sína í ýsu enda sé ráðlagður aflasamdráttur ekki í samræmi við núverandi ástand.

Á síðustu tveimur árum hefur farið fram greining á hugsanlegum aflareglum fyrir stjórn ufsaveiða. Til að ná hámarksafrakstri úr ufsastofninum til lengri tíma litið er mælt með sams konar aflareglu og notuð er við stjórn þorskveiða.svavar@frettabladid.is