Skyldan til að tala saman

Síðustu misseri hef ég lesið margar greinar og hlustað á ljósvakamiðla og játa að mig setur hljóðan. Þekkingarleysið og lýðskrumið er ótrúlegt hjá mörgu áhrifafólki gagnvart íslenskum sjávarútvegi. Mjög oft er skautað framhjá staðreyndum og blekkingarleikurinn stundaður af kappi. Slíkan leik má stunda í leikhúsum og tölvum en er öllu alvarlegri þegar um undirstöðuatvinnuveg þjóðar er teflt.

Nýtt frumvarp um stjórn fiskveiða sem ríkisstjórnin er búin að leggja fram á Alþingi og búið er að taka til fyrstu umræðu er komið til atvinnuveganefndar. Nefndin fær óháða fræðimenn úr Háskóla Íslands til að taka frumvarpið út og þeir gefa því falleinkunn. Segja skýrum orðum að lífskjör hér á landi muni versna verði þetta frumvarp að lögum.

Forsætisráðherra segir í grein að hún og hennar ríkisstjórn ætli að fjölga störfum hér á landi á næstu misserum. Á sama tíma ætlar hún að standa fyrir gríðarlegri eyðileggingu á grunnatvinnuvegi þjóðarinnar og hunsa sjónarmið ólíkra fagaðila sem vara við þessu voðaverki sem frumvarpið er. Hún hæðist að okkur öllum sem störfum við sjávarútveg og gildir einu þó við getum sýnt fram á góðan rekstur. Ég er ekki að tala um útvegsmenn eina, heldur alla sem tengjast greininni, þjónustuaðilar, tæknifólk, bankafólk, íslenskir fræðimenn og fleiri og fleiri.

Hvernig var staðan í íslenskum sjávarútvegi þegar forsætisráðherra byrjaði á þingi fyrir rúmum 30 árum? Það var allt á hausnum, meðal annars vegna mikilla pólitískra afskipta stjórnmálamanna af atvinnulífinu á Íslandi á þeim tíma. Síðan var sett á skynsamlegt fiskveiðistjórnarkerfi árið 1984. Sjávarútvegurinn og allir sem tengjast honum fara að vinna út frá þessu kerfi og svo 30 árum seinna er greinin orðin ein sú besta í heiminum. Ekki bara í að veiða og vinna fisk, heldur hafa hér líka komið fram frábær tæknifyrirtæki og útflutningsfyrirtæki sem selja vöru sína og þjónustu um allan heim. Auk þess eru sjómenn okkar orðnir meðal tekjuhæstu einstaklinga í samfélaginu. Sjávarútvegsfyrirtækin eru rekin með hagnaði og það er mikið af faglegu og vel menntuðu fólki í fyrirtækjunum.

Það sem virðist hafa gleymst í umræðunni árið 1984 er hvað gerum við ef vel gengur næstu áratugi í sjávarútvegi. Eigum við þá að fara til baka eins og núverandi stjórnvöld eru að leggja til í nafni heilagrar réttlætiskenndar? Finnst einhverjum það virkilega skynsamlegt?

Árið 1984 var offjárfesting í veiðum og vinnslu. Skipin voru of mörg um of lítinn afla. Fiskistofnarnir við Ísland þoldu ekki þessa miklu sókn. Það voru ekki bara vísindamenn sem vildu minnka veiðina, það voru íslenskir útvegsmenn sem fóru í forystu um að minnka veiðina til að fiskistofnar hér við land yrðu ekki ofveiddir eins og þeir voru búnir að sjá gerast hjá nágrannaþjóðum. En þessum árangri hér á landi hefur ekki verið náð þrautalaust. Hér urðu bæði fyrirtæki og sjávarpláss undir í þessum mikla niðurskurði á aflaheimildum sem óhjákvæmilega varð að gerast ef átti að búa til arð út úr greininni. Þjóðin ákvað sjálf að setja lög um stjórn fiskveiða árið 1984 og lögin um framsal árið 1990 til að auka verðmæti greinarinnar. Nú ber svo við að útgerðinni er kennt um allt bæði að sjávarpláss hafi orðið undir og ekki síður að sjávarútvegur sé orðinn of verðmætur. Engu er líkara en að þessi verðmæti séu þjóðarskömm en ekki þjóðarstolt.

Sterkur sjávarútvegur getur skipt sköpum einmitt nú þegar erfiðleikar steðja að þjóðarbúinu. Ef stjórnvöld vilja raunverulega að sjávarútvegur leggi meira til samfélagsins þá er það lýðræðisleg skylda þeirra að setjast niður með fulltrúum greinarinnar og fara yfir hvernig greinin getur lagt meira til samfélagsins en nú er gert, að mati stjórnvalda. Eins og er haga stjórnvöld sér eins og krakka kjánar. Undirritaður átti fund með forsætisráðherra fyrir nokkrum árum og þá vissi hún og hennar ráðgjafar eiginlega ekkert um greinina. Ég efast um að forsætisráðherra eða hennar ráðgjafar hafi farið um borð í íslenskt fiskiskip eða fiskvinnslu síðasta áratuginn. Hvað þá að þau þekki mun á þorski og makríl, okkar helstu nytjategundum í dag. Þetta er ekki boðlegt íslenskri þjóð.

Allir þeir fjölmörgu aðilar sem hafa lesið og rýnt í þetta frumvarp ríkisstjórnar og sjávarútvegsráðherra eru á einu máli um að frumvarpið sé mikill skaðvaldur fyrir íslenska þjóð. Samt ætla stjórnvöld að hunsa sína eigin þegna á þeim forsendum að þeir séu í aumkunarverðri hagsmunagæslu. Er þá íslensk pólitík rétt eina ferðina enn á valdi tækifærismennskunnar. Þegnar landsins mega sem sagt ekki nýta sinn lýðræðislega rétt til að fræða þjóðina öðruvísi en að hljóta háð og spott forsætisráðherra og sjávarútvegsráðherra.

Ég skora hér með á forystumenn ríkisstjórnarinnar að koma úr felum og setjast niður með forystumönnum sjávarútvegsins og ræða þessi mál án sleggjudóma í garð fólks í sjávarútvegi sem rekur fyrirtækin vel.