Blómarækt í hættu með inngöngu í ESB

Garðyrkjubændur gjalda varhug við aðild Íslands að Evrópusambandinu (ESB) og telja nýja skýrslu, sem Hagfræðistofnun Háskóla Íslands vann að beiðni Sambands garðyrkjubænda, sýna fram á möguleg neikvæð áhrif ESB-aðildar á greinina.

Skýrslan leggur mat á núverandi stöðu garðyrkjunnar, sem og undirgreina, og fjallar einnig um hugsanleg áhrif ESB-aðildar og horfir til samanburðar til Finnlands, sem gekk í ESB árið 1995.

Það er niðurstaða skýrsluhöfunda að afkoma í íslenskum garðyrkjuiðnaði hafi verið breytileg eftir framleiðslu þar sem rekstur hafi gengið best í grænmetis- og garðplönturækt, en síður í kartöflurækt og sérstaklega illa í blómarækt.

Hvað varðar ESB-aðild Finna, er það niðurstaða skýrsluhöfunda að garðyrkja þar í landi hafi tekið breytingum og lagað sig að breyttum aðstæðum. Margs konar framleiðslu finnskra garðyrkjubænda, til dæmis ræktun nokkurra blómategunda, hafi verið hætt og framleiðendur snúið sér að annars konar ræktun. Þrátt fyrir að rekstrarafkoma garðyrkjunnar þar í landi hafi versnað nokkuð fyrst um sinn, hefur hún jafnað sig og er nú svipuð og fyrir aðild.

Í skýrslunni kemur einnig fram að þrátt fyrir að um 40 prósent af styrkjum í finnskum landbúnaði í heild séu greidd af ESB, á móti 60 prósentum finnska ríkisins, séu styrkir við garðyrkju þar í landi nær alfarið greiddir af finnska ríkinu.

Bjarni Jónsson, framkvæmdastjóri Samtaka garðyrkjubænda, segir að skýrslan staðfesti það sem þeir hafi talið sig vita um væntanlega ESB-aðild. „Við höfum verið í sambandi við kollega okkar á Norðurlöndunum og sérstaklega í Finnlandi, þar sem við sjáum hvað er að gerast í blómaræktinni. Hún mun sennilega taka á sig skarpan skell í upphafi og svo minnka hægt og rólega.“

Í lokaniðurstöðu skýrslunnar segir að ESB-aðild, ef til hennar kæmi, hefði þó nokkur áhrif á íslenska garðyrkju. Samsetning framleiðslu myndi breytast og aðlagast breyttu umhverfi, og samdráttur yrði óumflýjanlegur í ræktun sumra tegunda.

Spurður hvort garðyrkjubændur gyldu varhug við ESB-aðild sagði Bjarni að þeir hefðu stutt þá stefnu bændasamtakanna að aðild væri ekki greininni til hagsbóta.

Hann segir þó að vissulega væru tækifæri í greininni þótt til þess kæmi. „Til dæmis varðandi kartöflur, það eru ekki til rauðar kartöflur eða gerðin Helga í innflutningi. Það er séríslenskt. Ef menn leggja meiri áherslu á okkar sérstöðu í markaðsstarfi, þá gæti það unnið á móti neikvæðum áhrifum. Það er alveg á hreinu.“

Samtökin munu í framhaldinu nota skýrsluna til hagsmuna fyrir garðyrkjubændur, meðal annars til upplýsinga í aðildarviðræðunum, þar sem hún verður kynnt fyrir stjórnvöldum.