Hverjir eiga stjórnarskrána

Undanfarið hefur Framsóknarflokkurinn boðið þjóðinni upp á merkilegt sjónarspil. Rétt fyrir þinglok er rokið upp til handa og fóta og Sjálfstæðisflokkurinn krafinn efnda um ákveðnar breytingar á stjórnarskránni. Þetta er gert í krafti stjórnarsáttmála sem gerður var fyrir fjórum árum og þrátt fyrir að sérstök stjórnarskrárnefnd undir formennsku framsóknarmanns hafi verið að störfum. Í ofanálag skulum við einnig minnast þess að Framsóknarflokkurinn hafði forsætisráðuneytið um tíma og hefur því haft næg tækifæri til að leiða málið til lykta með eðlilegum hætti.

Stjórnarandstaðan hefur séð sér leik á borði og boðið Framsóknarflokknum upp á samstarf í málinu. Stjórnarflokkarnir sömdu á endanum sín á milli um málið, án þess að ráðfæra sig við aðra flokka. Hvernig sem á málið er litið þá er hér gengið þvert á allar hefðir við endurskoðun stjórnarskrárinnar. Hingað til hefur verið lögð áhersla á samstöðu flokka um breytingar á stjórnarskránni. Með því að setja málið í stjórnarsáttmála var gefið í skyn að flokkarnir tveir gerðu upp um málið sín á milli, án þátttöku stjórnarandstöðunnar.

Út af fyrir sig má segja að áherslan á algjöra samstöðu flokka orki tvímælis, breytingar á stjórnarskránni verða að geta átt sér stað án þess að allir samþykki. Slíkt er þó vart réttlætanlegt án þess að reynt hafi verið að ná samkomulagi flokkanna allra, áður en einstaka flokkar semja sín á milli um breytingar. Hvernig sem flokkarnir haga sér í þessu efni verður þó að gera eina ófrávíkjanlega kröfu til þeirra: tillaga um breytingu á stjórnarskránni verður að koma fram það tímanlega að almenningur geti rætt málið og komið fram athugasemdum. Ummæli fræðimanna síðustu dagana benda eindregið til þess að umrætt mál sé öllu flóknara en í fyrstu mætti ætla, og því óeðlilegt að gera ráð fyrir því að almenningur myndi sér skoðun án almennrar umræðu í samfélaginu.

Framsóknarflokkurinn - og ýmsir aðrir flokkar raunar einnig - virðast hafa gleymt því hverjir eiga stjórnarskrána. Sú hugmynd að afgreiða stjórnarskrárbreytingu á nokkrum dögum fyrir þinglok er lítilsvirðing við almenning í landinu. Samkomulag á næturfundum milli stjórnarflokkanna um breytingar á stjórnarskránni er atburður án fordæmis og boðar ekki gott um stjórnarskrárbreytingar í framtíðinni. Framsóknarflokkinn hefur sett niður og viðhorf formanns flokksins til stjórnarskrárbreytinga bera vott um þröngan og heldur vanþróaðan skilning á lýðræðinu.

Höfundur er stjórnmálafræðingur.