Viðskiptahallinn í hámarki

„Já, það er ástæða til að hafa áhyggjur. Rannsóknir benda til þess að mikill viðskiptahalli sé vísbending um að efnahagslegir erfiðleikar kunni að vera fram undan,“ segir Ingólfur Bender, forstöðumaður greiningardeildar Íslandsbanka, aðspurður um hvort mikill viðskiptahalli hér á landi sé áhyggjuefni. Sú staða sem sé komin upp eigi að minnsta kosti að fá menn til þess að velta stöðu efnahagsmála fyrir sér og bregðast við. Ingólfur segir viðskiptahallann að stórum hluta til kominn vegna stóriðjuframkvæmda sem nú standa yfir. Í sama streng taka Ásgeir Jónsson hjá greiningardeild KB banka og Lúðvík Elíasson hjá greiningardeild Landsbankans. Ásgeir bendir á að viðskiptahallinn í ár sé í eðli sínu mjög svipaður og hann var árið 2000 og megi rekja bæði til neyslu og fjárfestinga. Til dæmis var slegið met í innflutningi á bifreiðum bæði þá og nú. „Hallinn virðist þó ætla að verða nokkuð meiri nú en árið 2000 eða um þrettán prósent í ár en var um tíu prósent árið 2000. Það sem er þó öðruvísi við hallann nú er að stóriðjuframkvæmdir hafa lagt drjúgum til hans auk mikils vaxtar í íbúðarbyggingum. Erfitt er að segja nákvæmlega hversu stóran hluta viðskiptaahallans er að rekja til stóriðjuframkvæmda en líklegast er það um 25 til 30 prósent,“ segir hann. SÆKJA LÁNSFÉ TIL ÚTLANDA Lúðvík bendir líka á að kaupmáttur er meiri nú og aðgengi að lánsfé betra. Auk þess séu þáttatekjur farnar að vega töluvert þyngra í viðskiptajöfnuði en áður. Mikill vaxtamunur gerir það arðsamt að sækja lánsfé til útlána og endurlána hér á landi. Í því felist vissulega áhætta vegna þess að gengið er töluvert hærra nú en svarar til jafnvægis í hagkerfinu. Ingólfur Bender segir að sá hluti viðskiptahallans sem er til kominn vegna stóriðjuframkvæmda muni af sjálfu sér hverfa þegar þeim lýkur án teljandi erfiðleika. Hins vegar beri að hafa áhyggjur af því að heimilin séu að taka út aukinn kaupmátt fyrir fram og það skýri um helming af aukningu viðskiptahallans. „Hann mun að okkar mati kalla á leiðréttingu í formi gengislækkunar krónunnar og marka þannig endann á þessu hagvaxtarskeiði, sem við eru nú á. Við teljum svo sem ekki vera stórvægilega hættu í þessu en að lækkun á gengi krónunnar um fimmtung gæti vel verið inni í myndinni og þá frá núverandi gildi.“ DREGUR ÚR HALLANUM Ásgeir segir aðspurður líklegt að heldur dragi úr viðskiptahallanum á næsta ári vegna minni innflutnings. „Leggst þar þrennt til. Líklegt er að heldur dragi úr neyslu eftir því sem líður á næsta vetur þegar núverandi hagsveifla tekur að hníga. Markaður með bíla virðist vera mettaður og líklegt að heldur dragi úr innflutningi þeirra á næsta ári. Enn fremur er líklegt að íbúðabyggingar hafi nú náð hámarki og heldur dragi úr næstu misserum og loks munu stóriðjuframkvæmdirnar ná hámarki í ár og á næsta ári.“ Lúðvík telur að minni innflutningur vegna einkaneyslu muni haldast í hendur við gengislækkun þegar frá líður. „Ég geri þó ekki ráð fyrir að gengislækkunin verði jafn skörp og 2001 og samdráttur viðskiptahallans vegna þess að sama skapi hægari. Lægra gengi mun síðan leiða til meiri útflutnings og til viðbótar mun stóriðjan skila einhverjum útflutningstekjum síðar meir. Allt þetta leiðir til þess að viðskiptahallinn mun minnka,“ segir hann. MARGT HEFUR ÁHRIF Ingólfur bendir á að mjög margt hefur áhrif á stærð viðskiptahallans, svo sem afli, fiskverð, olíuverð, innlendir og erlendir vextir og gengi krónunnar. „Með því að spá fyrir um þessa þætti má oft komast glettilega nálægt því að spá fyrir um viðskiptahallann með ásættanlegri vissu. Það verður samt að viðurkennast að margir af þeim þáttum, sem hafa áhrif á viðskiptahallann, eru þættir sem ekki er hægt að sjá fyrir. Spánum verður því ávallt að taka með þeim fyrirvara.“