Bætir tækni í kennslu­stofunni nám?

Því meiri tækni sem er innleidd í skólum, því lakari verður námsárangur barna. Þetta á ekki bara við á Íslandi, heldur í nánast öllum OECD-ríkjum.

Í gær fengum við niðurstöður úr nýjustu PISA-könnuninni, þar sem við sjáum að börnunum okkar gengur sífellt verr í lesskilningi, náttúruvísindum og stærðfræði. Þetta eru leiðinlegar fréttir, en það versta er að við erum ekki einu sinni hissa. Við áttum einhvern veginn öll von á þessu.

Það er mikilvægt að byrja á að nefna að niðurstöðurnar sýna líka að við eigum virkilega góða kennara, nemendur eru forvitnir, þeim líður vel í skólanum og þeir leita til kennara, og foreldrar eru virkir og taka þátt í námi barnanna sinna.

Hvað er þá vandamálið?

Mér finnst það svo augljóst, sérstaklega í ljósi þess að hrapið í PISA-árangri á ekki aðeins við um Ísland, heldur nánast öll OECD-ríki, frá og með árinu 2012.

Hvað gerðist árið 2012? Nemendur byrjuðu að fá snjallsíma og samfélagsmiðla sem eru hannaðir til þess að vera ávanabindandi. Snjallsímarnir mættu í skólann með nemendum. Nemendur hættu að fá mikilvæga hvíld í frímínútum, á kvöldin, jafnvel á nóttunni. Svefn og hvíld gegna lykilhlutverki í námi. Heilanum tekst ekki að vinna úr öllu áreitinu sem hann verður fyrir yfir daginn.

Núna bindur mennta- og barnamálaráðherra, Inga Sæland, miklar vonir við að símafrí í skólum muni bjarga stöðunni. Sem baráttukona fyrir símafríi í skólum er ég alveg með henni í liði. En verður það nóg?

Upp úr 2015 tóku skólar á Íslandi að innleiða spjaldtölvur og fartölvur í kennslustofur. Sumir nemendur fóru að eyða kennslustundum í afþreyingu, og tæknin í skólastofunni fór að keppa um athygli nemenda á sama tíma og hæfileiki þeirra til að halda einbeitingu hefur sífellt farið dvínandi. Nemendur lesa færri bækur og skrifa minna á blað.

Í bókinni The Digital Delusion (Tálsýn tækninnar), eftir Dr. Jared Cooney Horvath, sem ég mæli með að allir kennarar, foreldrar og skólastjórnendur lesi, sýnir höfundur að það er mjög mikil fylgni á milli þess að lönd innleiði tækni í skólum og falls í PISA-árangri. Eins og hann orðaði það sjálfur í nýlegu viðtali við Morgunblaðið: „Við báðum aldrei um rannsóknir um samband tækni og náms þegar við fórum að innleiða tæknina, og við biðum aldrei eftir neinum niðurstöðum. Við náðum einfaldlega í tækið, plöntuðum því fyrir framan krakkana og sögðum þeim að læra."

Menntatækni í skólum hefur oft verið sett undir sama hatt og upplýsingatæknikennsla. Þetta er samt ekki sami hluturinn. Það að spila kennsluleiki á iPad er ekki upplýsingatæknikennsla, ekki frekar en það að horfa á sjónvarpið.

Auðvitað eigum við að kenna börnum upplýsingatækni, eins og vélritun, forritun, rökhugsun, gervigreindar- og miðlalæsi, öryggi og persónuvernd á netinu. Upplýsingatæknikennsla er ótrúlega mikilvæg! En þar eiga upplýsingatæknikennarar með sérþekkingu að stýra ferðinni í öruggu umhverfi. Ég veit að ég fæ líklega mikil andmæli frá ákveðnum hópi yfir því sem ég er að segja, en: það eru ekki allir kennarar upplýsingatæknikennarar, frekar en að allir kennarar séu smíðakennarar.

Eftir að hafa átt samtöl við ótal marga foreldra, kennara og nemendur um skjánotkun í skólastarfi, þá kemur sífellt meira í ljós að við erum ekki með neina skýra stefnu í menntatækni í skólum.

Sum börn á yngsta stigi fá að horfa á teiknimyndir í nestistímanum og spila leiki til að læra grunnfærni í lestri og stærðfræði. Eldri nemendur horfa á YouTube og spila tölvuleiki í tímum sem verðlaun fyrir að klára verkefni. Þau afrita og líma texta af netinu, og sum láta gervigreindina sjá um verkefnin fyrir sig með öllu. Nemendur nota snjallúr til að svindla í prófum og gervigreind til að leysa heimavinnuna sína.

Lönd eins og Svíþjóð ætla að taka skref til baka í skjánotkun í skólastarfi, sem og fleiri lönd um allan heim. Við ættum að huga að því sama. Það minnsta sem við getum gert er að rannsaka tengslin sem gefa svo skýra vísbendingu um vandamálið sem blasir við okkur.

Sönnunarbirgðin á ágæti stafrænnar tækni í skólastarfi á að vera á þeim sem framleiða og innleiða hana í skólastarfið, en ekki t.d. foreldra eða einstaka kennara.

Minnkum stafræna áreitið í kringum börnin okkar, förum skref til baka og tökum upp blað og blýanta. Spyrjum okkur „þarf ég að nota tölvu fyrir þetta verkefni?" áður en við leggjum það fyrir.

Það er ekkert að nemendunum okkar, kennurunum okkar eða foreldrunum. En athyglishagfræðin og keppnin um athygli okkar byrjaði um 2012, og við þurfum að taka skref til baka í skjánotkun – bæði heima og í skóla. Við þurfum raunverulega að sjá fílinn í herberginu, benda á hann og ákveða að núna sé nóg komið.

Núna er komið símafrí í skólum. Húrra! Samfélagsmiðlabann fyrir börn er á leiðinni sem er frábært skref, þótt því verði auðvitað að fylgja fræðsla og forvarnir. En við verðum líka að staldra við og draga úr skjánotkuninni í skólastarfinu sjálfu.

Höfundur er tölvunarfræðingur og sérfræðingur hjá Stafrænni velferð.