Sjálf­stæð þjóð tekur sér sæti við borðið

Við Íslendingar erum stolt af sjálfstæði okkar. Og það eigum við sannarlega að vera. Sjálfstæðið er grunnurinn að því að við ráðum okkar eigin málum, mótum okkar eigin framtíð og veljum sjálf hvernig við eigum í samstarfi við aðrar þjóðir.

Í umræðunni heyrist þó stundum sú hugsun að sjálfstæði felist helst í því að standa sem mest ein og halda öðrum í hæfilegri fjarlægð. Ég hef aldrei skilið sjálfstæði þannig.

Sjálfstæði snýst í mínum huga um að geta tekið eigin ákvarðanir. Að ráða eigin framtíð. Að hafa rödd og nota hana. Og þegar ákvarðanir sem varða okkar hagsmuni eru teknar með öðrum þjóðum snýst sjálfstæði líka um að mæta á staðinn og taka þátt. Sjálfstæð þjóð tekur sér sæti við borðið en lætur ekki vísa sér til sætis í hliðarsal.

Öryggi í samstarfi við önnur ríki

Við Íslendingar höfum raunar byggt velgengni okkar á nákvæmlega þessu í áratugi. Við erum stofnaðilar að Atlantshafsbandalaginu vegna þess að við töldum öryggi okkar best tryggt í samstarfi við önnur lýðræðisríki. Við gengum í EFTA og síðar inn á innri markað Evrópu með EES-samningnum vegna þess að við vildum að íslenskt fólk og fyrirtæki nytu aðgangs að stærri markaði og auknum tækifærum. Við höfum gert fríverslunarsamninga, yfirleitt í samstarfi við önnur ríki, vegna þess að opin samskipti og alþjóðlegt samstarf hafa reynst okkar litlu útflutningsþjóð vel.

Ekkert af þessu gerði Ísland minna sjálfstætt. Þvert á móti hefur þetta styrkt stöðu okkar.

Að hafa áhrif þar sem ákvarðanirnar eru teknar

Í dag eigum við aðild að innri markaði Evrópu í gegnum EES. Það samstarf hefur reynst Íslandi gríðarlega vel og ég mun alltaf standa vörð um það. En fyrirkomulagið hefur líka sín takmörk. Við tökum upp stóran hluta þess regluverks sem gildir á sameiginlega markaðnum. En þegar pólitískar ákvarðanir eru teknar sitjum við ekki við sama borð og þau ríki sem taka ákvörðunina.

Spurningin er hvort við teljum það áfram besta fyrirkomulagið fyrir Ísland til framtíðar. Sérstaklega á tímum sem þessum, þegar tollastríð geisa og viðskipti eru í auknum mæli orðin stjórntæki stórvelda.

Ég vil fá svar við þeirri spurningu. Ekki með ágiskunum heldur með samningaviðræðum þar sem við sendum okkar besta fólk til að semja fyrir Íslands hönd.

Ef þjóðin segir já við því að hefja aðildarviðræður er hún ekki að samþykkja aðild að Evrópusambandinu. Hún er að samþykkja að Ísland setjist við borðið og reyni að ná eins góðum samningi og mögulegt er. Síðan kemur samningurinn heim og þá tekur þjóðin sjálf afstöðu.

Mætum þegar framtíð okkar er rædd

Við erum þjóð sem hefur varið gríðarlega hagsmuni á alþjóðavettvangi í áratugi. Við höfum byggt upp eitt öflugasta sjávarútvegskerfi heims, tryggt réttindi okkar yfir auðlindum og hafsvæðum og gert samninga sem hafa opnað íslenskum fyrirtækjum markaði um allan heim. Við eigum vel menntað fólk, sterkar stofnanir, mikilvægar auðlindir og einstaka landfræðilega stöðu.

Við eigum að mæta til viðræðna með ítrustu kröfur og fullt sjálfstraust. Við eigum að hafa kjark til að sjá hvað stendur okkur til boða.

Því Ísland á að vera þjóð sem mætir þegar framtíð hennar er rædd. Þjóð sem kemur sjónarmiðum sínum að. Þjóð sem gerir kröfur, semur af festu og treystir svo eigin fólki til að leggja mat á niðurstöðuna. Sjálfstæð þjóð tekur sér sæti við borðið. Hún sættir sig ekki við hliðarsalinn.

Höfundur er utanríkisráðherra og formaður Viðreisnar.