Hvað eiga Obamacare og Borgarlínan sam­eigin­legt?

Ég hef verið að velta þessu svolítið fyrir mér.

Borgarlínan á Íslandi er nánast kennslubókardæmi um nákvæmlega sömu sálfræðilegu aðferðafræðina og beitt var gegn Obamacare í Bandaríkjunum.

Þar voru það bæði Repúblikanar og hagsmunaaðilar sem fóru að nota nafnið Obamacare strax árið 2009 sem uppnefni til að tengja lögin við forsetann sjálfan, sem var mjög umdeildur á hægri vængnum. Það verður að segjast að þetta tókst nefnilega að fá almenning á móti verkefninu með því að virkja neikvæðar tilfinningar gagnvart einum stjórnmálamanni.

Þannig var heiti laganna, Affordable care act, sem hljómar vel og jákvætt, skipulega breytt í Obamacare til að tengja það við forsetann.

Viðamiklar rannsóknir og skoðanakannanir í Bandaríkjunum sýndu þetta síðar svart á hvítu. Þegar fólk var spurt út í afstöðu sína til Affordable Care Act, var yfirgnæfandi stuðningur við lögin. En um leið og nákvæmlega sama fólk var spurt út í Obamacare, hrundi stuðningurinn og andstaðan rauk upp. Fólk hataði sem sagt nafnið, en elskaði innihaldið.

Staðan á Íslandi

Á Íslandi sjáum við nákvæmlega sömu dæmisögu spilast út. Hugtakið Borgarlína var upphaflega búið til sem tæknilegt og jákvætt heiti yfir hágæða almenningssamgöngukerfi, svokallað Bus Rapid Transit (BRT). Andstæðingar verkefnisins áttuðu sig hins vegar fljótt á því hve auðvelt var að skrímslavæða orðið.

Í pólitískri umræðu hefur nafninu markvisst verið snúið upp í samheiti yfir peningasóun, „stríð gegn einkabílnum“, „vinstri pólitík“ eða gæluverkefni meirihlutans í Reykjavík. Þetta er ákveðin tegund af sálfræðihernaði og klassísk beiting á því sem kallað er innrömmun (e. framing effect) í sálfræði.

Mér finnst andstæðingum verkefnisins hafa tekist þetta lúmskt vel. Aðalmarkmiðið var jú að vinna stríðið um almenningsálitið með því að stjórna tilfinningum fólks í stað þess að ræða staðreyndir. Með því að tengja hlutlaust innviðaverkefni eins og BRT-kerfið við eitthvað neikvætt er ráðist beint á undirmeðvitund kjósenda. Fólk er látið upplifa reiði eða hræðslu í stað þess að hugsa rökrétt um lausnir á umferðarvandanum.

Tími til að breyta um gír

Kannski verður fyrsta raunverulega verkefni nýs borgarstjóra hreinlega að finna nýtt nafn yfir Borgarlínuna? Það eitt og sér gæti dugað til að núllstilla umræðuna.

Annars segi ég bara: áfram gakk. Það er búið að endurskoða þetta verkefni margsinnis og niðurstöðurnar eru alltaf þær sömu. Endalausar endurskoðanir kosta bara ógeðslega mikla peninga og valda töfum á meðan umferðin heldur áfram að þyngjast.

Ég skora á Hildi, nýja borgarstjórann okkar, að sýna kjark og leiða þetta mál áfram af krafti og dugnaði.

Engar meiri endurskoðanir, engar fleiri tafir. Letsgo!

Höfundur er Pírati.