Upp­skrift að stétt­skiptu sam­félagi og von­leysi

Skilaboðin eru hrópandi

Það sást best í síðustu sveitarstjórnarkosningum að þúsundir ungmenna í vanda komast einfaldlega ekki á dagskrá hjá pólitísku elítunni. Það hefur svo sem ekki vantað að fólk fari á innsogið yfir vanda þeirra þegar eitthvað alvarlegt bjátar á í samfélaginu enda eru áhyggjur ókeypis og líta vel út í fjölmiðlum. Jú, ráðamenn hafa átt það til að lýsa yfir þungum áhyggjum af ungmennum sem geta ekki lesið sér til gagns eða glíma við skólaforðun.

En hvað með þau 3.000 ungmenni á aldrinum 16–24 ára sem eru hvorki í skóla né vinnu, bara á höfuðborgarsvæðinu? Áætlar kerfið einhvern tímann að mæta þeim með öðru en innantómum frösum? Ætli þessir einstaklingar eigi einhvern tímann eftir að slefa í gegnum greiðslumat til að kaupa sér þak yfir höfuðið, sérstaklega þegar gervigreindin mætir á svæðið til að hirða af þeim tækifærin á meðan við sýnum ekki einu sinni þann lágmarksmetnað að sinna þeim?

Svarið liggur í augum uppi. Þetta eru nefnilega sömu ungmennin og voru orsökin fyrir pólitíska innsoginu fyrir nokkrum árum, einfaldlega vegna þess að þau gátu ekki fylgt kerfinu. Núna eru þau mörg hver bara gróðursett við tölvuskjáinn; stað þar sem þau fá loksins að vera eitthvað annað en „lúserar“ í hversdeginum á meðan raunveruleikinn fyrir utan er hannaður til þess eins að láta þau drepast úr kvíða og þunglyndi, étandi svefnlyf bara til þess að ná að sofa.

Þetta dæmigerða aðstöðuleysi og skeytingarleysi teygir sig reyndar víðar í kerfinu; þetta minnir á þegar nærri þúsund iðnnemum var sópað út af borðinu á síðasta ári vegna plássleysis. Ætli það hafi bara gleymst að panta nóg af stólum fyrir framtíðina? En það er víst engin ástæða til að dramatísera hlutina hvað er ein kynslóð af handverksfólki á milli vina þegar skriffinnskan þarf að fá sinn vinnufrið? Í báðum tilfellum er niðurstaðan sú sama. Skilaboðin eru hrópandi: Lífinu er einfaldlega skellt á „hold“ á meðan kerfið lamast í eigin handvömm og undarlegri forgangsröðun.

Rætur stéttskiptingarinnar

Svo er fólk stórhissa á því að sérsveitin hafi farið í tólf sinnum fleiri vopnuð útköll árið 2024 en árið 2014. Gerðist þetta af sjálfu sér eða er einhver skýring á þessu? Vissulega hefur lögreglan þurft að fást við skipulagða glæpahópa og nýjar áskoranir, eins og þá staðreynd að hingað hefur komið fólk úr öðrum menningarheimum. En það getur hreinlega ekki verið eina útskýringin á þessari sprengingu. Skyldi það kannski líka hafa eitthvað með það að gera að við neitum að bjóða upp á tækifæri fyrir sum ungmenni?

Skoðum bara staðreyndirnar: Hlutfall ungra öryrkja á aldrinum 18–29 ára hér á landi hefur aukist um 13,6% frá aldamótum. Með þessu áframhaldi munum við aldrei laga ástandið. Eða eru þetta bara talin eðlileg afföll í okkar fína samfélagi? Þeir sem dæmdir eru til fátæktar, örorku og útilokaðir frá þátttöku munu jú bara vera þarna einhvers staðar, geymdir í útvöldum hverfum. Þeirra hringrás nær aldrei lengra en í Kolaportið um helgar, á staði sem elítan gætir þess vel að venja ekki komur sínar á eða beint inn í undirheimana. Er það ekki nákvæmlega þetta sem við köllum uppskrift að stéttskiptu samfélagi?

Höfundur er unglingaráðgjafi til 30 ára og starfsmaður Fjölsmiðjunnar, áhugamaður um betra samfélag.