Fjár­sjóðurinn í matarkistunni

Matur er á vörum okkar daglega, enda grunnurinn að heilsu okkar og næringu. Þá væru viðburðir, samkomur og fjölskylduboð lítilfjörleg án hans. Matur er allt í kring um okkur og með auknum ferðamanna straumi hefur norræn og íslensk matarmenning fengið byr undir báða vængi og hróðurinn farinn að berast um allan heim. Landbúnaðurinn á Íslandi hefur tekið ferðamennskuna opnum örmum og matarupplifanir í formi býlisheimsókna orðnar algengar um allt land. Neysla á matvörum beint frá býli og matarminjagripir eru í mörgum tilfellum dýrmætari heldur en fjöldaframleiddir tuskubangsar eða ísskápa seglar. Uppsveitirnar eru ein mesta matarkista landsins, með meira en helming af öllu grænmeti landsins, ásamt miklum fjölda af nautgripa, sauðfjár, hrossabúum og öðrum blönduðum búskap. En hafandi alla þessa framleiðslu í bakgarðinum, af hverju er þá oft auðveldara að fá innlendar landbúnaðarafurðir á höfuðborgarsvæðinu en í heimasveit?

Austur og vestur

Allt á þetta sér eðlilegar skýringar, enda kerfi sem skapaðist á þeim tíma þegar Reykjavík og höfuðborgarsvæðið var langstærsti markaður landsins fyrir matvæli og landbúnaðarafurðir. Þar með hefur byggst upp miðlægt net af heildsölum, afurðastöðvum og dreifingarfyrirtækjum. Fyrirtækjum sem sækja afurðir til bænda, vinna úr þeim, pakka eða dreifa beint til sölu í stórmörkuðum og veitingastöðum. Slíkt kerfi hefur vissulega sannað gildi sitt til að ná niður kostnaði og auka framboð á innlendum vörum. En á undanförnum árum hefur margt breyst. Nú streyma meira en tvær milljónir ferðamanna, innlendra sem erlendra, um þær sömu sveitir sem framleiða matinn.

Að sjá tækifærið

Stærsta aðdráttaraflið er í Bláskógabyggð, hér er gullni hringurinn og meira en 3 af hverjum 4 ferðamönnum leggja leið sína í gegnum sveitir Bláskógabyggðar. Með aukinni dreifingu ferðamanna yfir árið hefur myndast grundvöllur fyrir rekstur veitingastaða og gistimöguleika allt árið um kring sem þótti ekki arðbært fyrir nokkrum árum síðan. Vissulega eru sumrin alltaf háanna tíminn, en þá er líka matvælaframleiðslan oft í hámarki.

Fátt finnst ferðamönnum meira spennandi en matur beint frá býli, jafnvel selt af bóndanum beint á hlaðinu eða einhvern af afkomendunum. Veitingamenn vilja allir bjóða upp á þessa upplifun, en oft getur verið erfitt að hoppa yfir lækinn og vera í samskiptum við marga bændur til að athuga með úrval og skipuleggja flutning. Því enda pantanir í miðlægum heildsölum og dreifingarfyrirtækjum í borginni. Heildsalinn getur jú tryggt nokkuð stöðugt framboð, staðlaðar vörur og þægilegan greiðslufrest sem getur verið erfitt fyrir einn og sama bóndann að tryggja. Hér er tækifæri til breytinga, öllum til hagsbóta.

Matvælaklasinn í uppsveitum

Í dag getum við gert ótrúlega hluti með hugbúnaðarlausnum. Stærsta leigubílafyrirtæki heims, á engan bíl og stærsti íbúðaleigusali á engar íbúðir. Hér þurfum við að hugsa út fyrir kassann og nýta það sem er beint fyrir framan okkur. Matvælaklasi í uppsveitum væri því svæðisbundið matvælasamstarf sem myndi annast umsjón með framboði og útdeilingu á pöntunum frá veitingamönnum, verslunum og jafnvel einstaklingum. Útbúa þyrfti skynsamlegt dreifikerfi og hafa tiltæka rafmagnssendiferðabíla. Slíkt dreifikerfi gæti því annað uppsveitum, Árborg og Hveragerði. En í fyrstu væri hægt að gera prufu innan Bláskógabyggðar.

Slíkt verkefni kemst ekki á laggirnar nema með réttu fjármagni. Hér getur sveitarfélagið komið sterkt inn með ráðningu á tímabundnum verkefnisstjóra. Í fyrstu þyrftu að kanna raunverulegan áhuga veitingamanna og verslana að vera þátttakendur í slíku verkefni, hönnun á hvernig pantanakerfi myndi virka í samvinnu við notendur, hönnun á dreifikerfi og að lokum kostnaðargreining á verkefninu. Í samvinnu við Byggðaþróunarfulltrúa og SASS má fjármagna tilraunina að hluta, tímabundin leiga á sendiferðabílum og húsnæði gerir startið auðveldara. Þá þyrfti að reikna út þá álagningu sem slíkt dreififyrirtæki þyrfti að leggja ofan á fyrir flutning og dreifingu. Slíkt dreifikerfi myndi tryggja rekstrargrundvöll fyrir frekari úrvinnslu afurða innan sveitar og auka arðsemi landbúnaðarframleiðenda í Bláskógabyggð. Þannig tryggjum við að þeir gestir sem heimsækja matarkistuna okkar geti notið þess að borða beint frá býli, innan sveitar.

Höfundur skipar 3. sætið á Þ-listanum í Bláskógabyggð