Skref aftur­á­bak

Nú liggja fyrir órar um að leggja um að leggja fasteignamat á raforkumannvirki og að matið eigi síðar að verða skattstofn. Rökin eru á þá leið að það sé réttlætismál að sveitarfélög sem leggja til land undir raforkumannvirki njóti tekna af þeim. Þetta er að mínu mati galin rök og ef menn vilja sáldra meira skattfé yfir sveitarstjórnarmenn þá hljóti að vera til skilvirkari leið. Það virðist stungið upp á því að einhverjir verði fengnir til að meta virði raforkumannvikja, húsa, mastra, lóna stíflna, o.s.frv. Síðan eigi að leggja á þetta fasteignaskatt. Sá skattur hækkar að sjálfsögðu raforkuverð sem að lokum lendir á kaupendum raforkunnar sem reyna sitt besta til að skila hækkunum áfram. Sé vilji til að leyfa sveitarstjórnum að eyða meira fé hljóta að vera til betri leiðir til þess. T.d. mætti leggja skatt á orkuna og ráðstafa þeim tekjum af eigin geðþótta.

Matsvirði eigna má aldrei vera skattstofn. Eignaverð flöktir til og frá með illfyrirsjáanlegum hætti. Það er vont fyrir alla. Ekki er gott að hafa flöktandi skattstofn. Almennt gildir að lægri vextir, verðminni peningar, þýðir hærra nafnvirði eigna. Veltuhraði eigna er einnig óheppilegur skattstofn. Í skýrslu samtaka bandarískra fasteignasala er kvartað yfir því að skyndileg vaxtalækkun í covid-faraldrinum hafi hækkað eignaverð og að sú hækkun gangi hægt tilbaka. Þeir tala um að veltuhraði fasteigna hafi minnkað, þ.e. biðin eftir endursölu eignar hafi aukist og það dragi úr tekjum. Í Bandaríkjunum er fullt af gölnum stjórnmálamönnum sem vilja skattleggja ef þeir sjá háar tölur, t.d. söluhagnað fasteigna. Til dæmis telja sumir að söluhagnaður á endursölu fasteigna eigi að mynda skattstofn. Fasteignaeigendur bregðast við þessu með því að hægja á sölu. Tekjur hins opinbera af svona sköttum eru ofmetnar og brenglunin af hindrun á viðskiptum vanmetin.

Fasteignamat eru nauðsynlegar upplýsingar til þeirra sem eiga viðskipti með fasteignir. Bankar sem lána út á fasteignir, kaupendur og seljendur þurfa að hafa sem bestar upplýsingar. Fasteignamat ætti því að vera á forræði banka, lánastofnana, fasteignasala og þess háttar hagsmunaaðila. Brunabótamat ætti að vera á forræði tryggingafélaga. Hið

opinbera á ekki að teppa vinnutíma starfsfólks með svona verkefnum. Öðrum ferst það betur úr hendi. Það liggur í hlutarins eðli að mat eigna sem sjaldan skipta um eigendur verður mjög óvisst. Vel þekkt staða eftir kreppur er að viðskipti með dýrar eignir eru enn strjálli og þær hanga uppi með allt of hátt verðmat. Slík möt kalla á brunaútsölur og

þvingaðar sölur.

Það blasir við að viðskipti með virkjanir og tengd mannvirki verða strjál. Verðmat á þeim mannvirkjum verður óvisst og gagnslítið. Hugsanlegt er að tryggingafélög geti metið endurstofnverð raforkumannvirkja ef allt fer á versta veg. Eignaskattar eru almennt illkynja. Skattar á rennsli eru miklu betri. Orkuskattinn mætti hugsanlega útfæra á góðkynjaðri máta. Nauðsynlegt er að losa almenning úr fjárkúgunarstöðu einstakra sveitarfélaga og allt of dýru og flóknu leyfisveitingaferli fyrir virkjanir.

Höfundur er prófessor emeritus í hagrannsóknum og tölfræði.