Engin svör að fá sem skýra „rán um há­bjartan dag“

Í maí í fyrra vakti frétt sem birtist á Vísi nokkra athygli þar sem sagt var frá íslenskum manni sem tapaði hátt í fimmtán þúsund krónum við það eitt að skipta erlendum gjaldeyri í Leifsstöð. Sá hafði selt Bandaríkjadollara á frekar óhagstæðu gengi en svo keypt evrur í staðinn sem kostuðu umtalsvert meira en ef hann hefði skipt peningunum í almennu bankaútibúi. Til viðbótar við gengistapið var tekið hátt í 11% gjald fyrir þjónustuna.

Þá leiddi athugun fréttastofu í ljós að það geti kostað ríflega 20 prósentum meira að skipta gjaldeyri hjá fyrirtækinu í Leifsstöð en það myndi kosta að skipta sama gjaldeyri í útibúi íslenskra banka.

Í framhaldinu sendi fréttastofa fyrirspurn á Isavia þar sem óskað var eftir upplýsingum um þau skilyrði sem liggja fyrir í samningi Isavia við fyrirtækið Prosegur Change, áður ChangeGroup, um fjármálaþjónustu á Keflavíkurflugvelli. Í fyrirspurninni var meðal annars spurt hvort einhverjar kröfur hafi verið gerðar af hálfu Isavia um hámark álags eða þóknunar sem fyrirtækinu væri heimilt að taka vegna gjaldeyrisviðskipta á flugvellinum samkvæmt samningi og hvort leigu- eða samningstekjur Isavia væru með einhverjum hætti tengdar við hagnað rekstraraðilans.

Spurt var einnig hvenær samningurinn var gerður, hvað hann gildi lengi og við hvaða kröfur og forsendur hafi verið stuðst við síðasta útboð fjármálaþjónustu á Keflavíkurflugvelli. Þetta var í maí í fyrra en nú í þessari viku, rúmum níu mánuðum síðar, barst svar frá Isavia eftir að fyrirspurnin var ítrekuð í annað sinn.

„Trúnaður gildir um innihald þeirra samninga sem Keflavíkurflugvöllur gerir við rekstraraðila enda um viðskiptahagsmuni þriðja aðila að ræða. Samningur Keflavíkurflugvallar við Prosegur um fjármálaþjónustu er til fimm ára og gildir til 2029. Samningar Keflavíkurflugvallar við rekstraraðila eru þess eðlis að þar er jafnan um veltutengingu að ræða en sem fyrr gildir trúnaður um hlutföll,” segir í svari Isavia.

Þjónustan dregist saman í millitíðinni

Þá er bent á í svarinu að síðan hafi þjónustan tekið breytingum, en fram kom í tilkynningu á heimasíðu Keflavíkurflugvallar í nóvember síðastliðnum að útibúi Prosegur Change á verslunar- og veitingasvæði flugvallarins, handan öryggisleitar, hafi verið lokað. Áfram sé hægt að taka út gjaldeyri í hraðbönkum beggja vegna við öryggisleit auk þess sem hægt sé að skipta seðlum í útibúi Prosegur Change í komusal flugstöðvarinnar.

„Þjónustan hefur dregist saman enda breytingar orðið á eftirspurn eftir þjónustu af þessu tagi hér á landi sem og á flugvöllum út um allan heim,“ segir um þetta í svarinu frá Isavia til Vísis.

Samkeppniseftirlitið áður gert athugasemdir 

Í áliti Samkeppniseftirlitsins frá árinu 2022 er fjallað um ábendingu frá Landsbankanum sem hafði gert athugasemdir við verðlagningu Arion banka hf. sem þá rak fjármálaþjónustu á flugvellinum. Tildrög málsins voru þau að sumarið 2015 hafi Isavia ráðist í forval á leigu og rekstri fyrir fjármálaþjónustu í flugstöðinni til næstu fjögurra ára, þar sem meðal annars var gert ráð fyrir að leigugreiðslur yrðu hlutfall af tekjum rekstraraðilans. Þá hafi verið gerð sú krafa að hvorki mætti selja né kaupa erlent reiðufé með meiri gengismun en 4% frá viðmiðunargengi og að þjónustugjöld skyldu vera í samræmi við þjónustugjöld í miðbæ Reykjavíkur.

Þessar forsendur, auk tímalengdar samnings við Isavia, hafi verið skilgreindar fyrir fram í útboðsgögnum. „Með nýjum samningi Arion banka og Isavia árið 2018 var gjaldeyrisálagið hins vegar hækkað umtalsvert sem þýðir að munur á kaup- og sölugengi gagnvart neytendum gat aukist verulega. Var því um grundvallarbreytingu á forsendum útboðsins að ræða þar sem skýrt hafði verið kveðið á um það í útboðsgögnunum að hámarkið væri 4% og að samningur myndi gilda til fjögurra ára. Að mati Samkeppniseftirlitsins hafa hvorki Arion banki og Isavia fært málefnaleg rök fyrir þörf á umræddri hækkun, t.d. að hún ætti sér stoð í breyttum kostnaðarforsendum,“ segir meðal annars í álitinu.

Var það mat Samkeppniseftirlitsins að forvalið hafi tryggt einkarétt til að sinna fjármálaþjónustu í takmörkuðu rými flugstöðvarinnar sem geti haft áhrif á hagsmuni neytenda. „Hins vegar er hætt við að ávinningi samkeppninnar sem forvalið felur í sér sé eytt ef grundvallarforsendum útboða er breytt á miðju samningstímabili, til tjóns fyrir neytendur. Ef forsendur samninga af þessu tagi breytast á samningstímabilinu, væru eðlileg viðbrögð við því að segja samningnum upp og efna til nýs forvals eða samkeppni,“ sagði ennfremur í áliti Samkeppniseftirlitsins.

Líkt og áður segir reyndi Vísir að óska eftir upplýsingum um það hvort og hversu miklar skorður væru því settar hve mikið gengisálag eða þjónustugjald fjármálafyrirtæki megi taka fyrir þjónustu sína á Keflavíkurflugvelli samkvæmt samningi við Isavia. Þær upplýsingar kvaðst Isavia ekki geta veitt á grundvelli trúnaðar um innihald samninga. Því var ekki heldur svarað hvort kveðið hafi verið á um slíkar kvaðir við síðasta útboð.