Frá friði til vígvæðingar: Höfnum nýrri varnar- og öryggisstefnu utan­ríkis­ráð­herra

Tillaga utanríkisráðherra um nýja stefnu Íslands í varnar- og öryggismálum markar afgerandi stefnubreytingu fyrir ríki sem hefur lengi lagt sig fram um friðsamlega samskiptaleið og alþjóðlega samvinnu. Við teljum mikilvægt að staldra við, því hér er ekki um tæknilegt stefnumótunarskjal að ræða heldur grundvallarviðsnúning í sjálfsmynd okkar sem friðarþjóðar.

Rof frá íslenskri friðarhefð

Í gildandi þjóðaröryggisstefnu eru friður, afvopnun og mannréttindi hornsteinar. Tillagan sem nú liggur fyrir þrengir þessa sýn verulega og setur Ísland á braut aukinnar þátttöku í hernaðaruppbyggingu. Hún boðar víðtækar skuldbindingar gagnvart NATO og Bandaríkjunum, auk fjármagns í hernaðarlega innviði heima fyrir án þess að fram fari greinargott mat á afleiðingum slíkrar aukningar eða lýðræðislegum varnagla.

Í reynd er verið að rjúfa þá hefð að Ísland tali stöðugt fyrir friðsamlegum lausnum, samvinnu og pólitískum úrræðum í deilumálum.

Friðarviðleitni víkur – hernaðarhyggja tekur við

Eitt alvarlegasta atriðið er að tillagan fjallar vart um diplómatískar lausnir, friðarviðræður, alþjóðalög eða mannréttindi. Þess í stað byggir hún á þröngri sýn þar sem hernaðarlegir þættir eru í forgrunni.

Hér er Ísland ekki lengur sett fram sem virkt friðar- og samvinnuríki, heldur sem land sem telur sig þurfa að undirbúa hernaðarleg viðbrögð. Sú sýn gengur þvert á okkar sjálfsmynd og skapar í raun hættu í stað öryggis.

Þögn um kjarnavopn – og hvað hún segir okkur

Engin umfjöllun er í tillögunni um þá algjöru afstöðu þjóðaröryggisstefnunnar að Ísland skuli vera friðlýst fyrir kjarnavopnum. Það er grafalvarlegt.

Það að skjalið nefni aukinn kjarnorkuviðbúnað NATO án þess að staðfesta kjarnavopnalausa stöðu Íslands sem fram kemur í gildandi þjóðaröryggisstefnu vekur spurningar um hvar pólitíska hugrekkið liggur. Það er ekki ásættanlegt að þegja um eitt af mikilvægustu atriðum íslenskrar utanríkisstefnu.

Ótti er ekki stefna

Það er líka verulegt áhyggjuefni að greinargerð tillögunnar byggi á ógnarmynd sem útilokar friðarmöguleika. Það dregur úr pólitískri virkni Íslands í að styðja við friðarviðræður – ekki síst þegar stríð geisa, eins og í Úkraínu.

Að leggja upp með stöðugt stríð sem óumflýjanlegan raunveruleika er ekki merki um öryggishugsun heldur algjöra uppgjöf gagnvart friðsamlegum lausnum.

Aukin hætta fyrir Ísland — ekki aukið öryggi

Í tillögunni er tekið fram að varnarmannvirki, hafnir og flugvellir verði „lykilinnviðir“ ef til átaka kemur. Um leið er verið að segja að Ísland verði skotmark.

Við teljum að þetta sé ábyrgðarlaust gagnvart íslensku samfélagi. Öryggi Íslands á ekki að byggjast á hugmyndum um að landið verði miðlægur þátttakandi í átökum stórvelda. Það er beinlínis hættulegt.

Hvað skapar raunverulegt öryggi?

Við í VG höfum lengi haldið því fram að öryggi Íslendinga verði ekki tryggt með vígvæðingu. Öryggi felst í heilbrigðu samfélagi: sterkum innviðum, velferð, menntun, loftslagsaðgerðum og samvinnu þjóða sem treysta hver annarri.

Hernaðaruppbygging leysir ekkert af þessu. Hún getur hins vegar aukið á óstöðugleika.

Niðurstaða: Við getum ekki stutt stefnubreytingu sem þjónar ekki hagsmunum Íslands

Með þessari tillögu er Ísland dregið inn í stefnu sem þjónar fyrst og fremst hagsmunum annarra ríkja. Hún skerðir pólitískt sjálfstæði Íslands og eykur líkur á að landið verði dregið inn í átök stórveldanna.

Við getum ekki stutt þetta skjal. Við teljum rétt að vísa tillögunni frá og hefja opna og víðtæka þjóðfélagslega umræðu um hvernig öryggi Íslands eigi í raun að vera tryggt á 21. öld.

Höfundar er félagar í Vinstrihreyfingunni grænu framboði.