Svona virka verndarað­gerðir ESB vegna kísilmálms

Nefnd framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins um verndaraðgerðir samþykkti ráðstafanir gegn innflutningi ríkja utan sambandsins á ákveðnum tegundum járnblendis sem inniheldur kísil eða mangan sem er talinn skaða evrópska framleiðendur í gær.

Hvorki Ísland né Noregur, sem bæði eru stórir framleiðendur kísilmálms, fengu undanþágu frá aðgerðunum þrátt fyrir náið samstarf sitt við ESB í gegnum EES-samninginn. Íslenskir stjórnmálamenn hafa sagt aðgerðirnar vonbrigði og að þær gangi gegn anda EES-samningsins.

Greiða mismuninn ef verðið er undir viðmiði

Aðgerðirnar felast í því að innflytjendur kísilmálms fá tiltekinn kvóta tollfrjáls innflutnings til Evrópu. Kvótinn er mismunandi eftir ríkjum og vörum.

Ísland fær ársfjórðungslegan kvóta til að flytja kísilmálm tollfrjálst til Evrópu næstu þrjú árin. Kvótinn nemur á bilinu þrettán til fjórtán þúsund tonnum á ársfjórðungi.

Sé verðið á íslenska kísilmálminum yfir 2.408 evrum á tonnið, tæplega 355 þúsund krónur á núverandi gengi, er innflutningur á honum tollfrjáls. 

Fari það hins vegar undir þetta verðviðmið verndaraðgerðanna þarf að greiða mismuninn á markaðsverði og viðmiðunarverðinu.*

Álfheiður Ágústsdóttir, forstjóri Elkem á Íslandi, segir viðmiðunarverðið svo hátt að litlar líkur séu á því að fyrirtækið flytji nokkru sinni kísilmálm til Evrópu umfram kvótann sem Ísland fékk úthlutað á meðan aðgerðirnar eru í gildi.

EES-samningurinn leyfi öryggisráðstafanir fyrir atvinnugreinar

Framkvæmdastjórnin lagði sig í lima við að tryggja að verndaraðgerðirnar samræmdust öllum gildandi fríverslunarsamningum, að sögn Olof Gill, talsmanns hennar í viðskiptamálum.

Í skriflegu svari við fyrirspurn Vísis segir Gill að EES-samningurinn taki ekki fyrir það að aðilar hans grípi til verndaraðgerða sem þessara hver gegn öðrum til þess að gæta eigin viðskiptahagsmuna.

Í rökstuðningi fyrir aðgerðum framkvæmdastjórnarinnar er byggt á því að 112. og 113. grein EES-samningsins heimili verndarráðstafanir sem þessar. Greinarnar tvær fjalla um öryggisráðstafanir, meðal annars vegna alvarlegra efnahagslegra erfiðleika í sérstökum atvinnugreinum.

Ísland og Noregur skaði evrópska framleiðendur

Vísar Gill til þess að innflutningur á járnblendi frá EES-ríkjunum nemi rúmum 47 prósentum af heildarinnflutningi sambandsins í fyrra og „hann á þátt í þeim miska sem framleiðendur sambandsins verða fyrir“.

Bæði íslenskir og norskir framleiðendur kísilmálms seldu vörur sínar á svipuðu verði og evrópskir í fyrra og á hærra verði en framleiðendur utan álfunnar. 

Þrátt fyrir það var íslenski og norski kísilmálmurinn talinn valda samkeppnisþrýstingi á evrópska framleiðendur. Innflutningur frá EES-ríkjunum hafi þrýst niður verði og evrópskir framleiðendur hafi þannig ekki getað hækkað verð til að mæta kostnaði sínum, að því er sagði í rökstuðningi framkvæmdastjórnarinnar fyrir aðgerðunum.

Evrópsku framleiðendur málmanna eru í Frakklandi, Þýskalandi, Póllandi, Slóvakíu og á Spáni.

Kvótar og tollfrelsi á dýrari framleiðslu hygli EES-ríkjunum

Gill segir að framkvæmdastjórnin hafi valið þær aðgerðir sem hefðu sem minnst rask í för með sér fyrir viðskipti við EES-ríkin. Þannig verði 75 prósent innflutnings þeirra áfram tollfrjáls þegar miðað er við umfang hans undanfarin þrjú ár.

„Fyrir utan kvótana leyfir lágmarksviðmiðunarverðið viðbótarinnflutning, að því gefnu að verðið sé við eða yfir því viðmiði sem er einnig hagstætt fyrir Noreg og Ísland því að verð þeirra er almennt hærra en annarra framleiðenda,“ segir í svarinu.

Í aðgerðunum er einnig kveðið á um að framkvæmdastjórnin ætli að halda ársfjórðungslega samráðsfundi með fulltrúum Noregs og Íslands um áhrif þeirra. Markmið þess samráðs er að fella aðgerðirnar gegn EES-ríkjunum úr gildi áður en gildistími þeirra rennur út árið 2028 eða draga úr umfangi þeirra.

„Þessi nálgun á að styrkja stærri virðiskeðju Evrópu,“ segir Gill í svari sínu.

*Fréttin hefur verið uppfærð. Í upphaflegri útgáfu hennar sagði að tollur á íslenskan kísilmálm umfram kvóta sem verndaraðgerðirnar kveða á um fengju á sig 5,7 prósent toll sem ESB leggur á innfluttan kísilmálm frá þriðju ríkjum. Aðgerðirnar kveða hins vegar á um að greiddu sé mismunurinn á tilteknu viðmiðunarverði og markaðssverði málmsins. Þetta hefur verið leiðrétt.