Slæm vinnustaðamenning: Minni af­köst, verri frammi­staða, fleiri fjar­vistir

Í síðustu viku urðum við hins vegar vitni að því í beinni útsendingu, hvernig slæm vinnustaðamenning lítur út. Og það sem verra er; vinnustaðurinn telst „okkar,“ sbr. Alþingi „okkar“ Íslendinga.

Því já; Orðræðan á Alþingi þann 11. júlí síðastliðin er nægt dæmi um samskipti eins og þau eru aðeins á vinnustöðum þar sem vinnustaðamenningin telst slæm og óheilbrigð: Fúkyrði, ljótyrði, stórar yfirlýsingar og jafnvel persónulegar árásir eru mild lýsing á því sem þarna fór fram og á meðan það versta gekk yfir, kepptust fjölmiðlar við að reyna að skýra út fyrir almenningi hvor aðilinn hefði skitið meira í brækurnar; Stjórnarliðar eða stjórnarandstaðan.

Í dag ætlum við þó ekkert að tala um pólitík. Heldur frekar að skilja hverjar afleiðingar slæmrar vinnustaðamenningar eru í samanburði við góða vinnustaðamenningu. Enda góð samskipti gríðarlega mikilvægur hluti af því að byggja upp góða vinnustaðamenningu. 

Á ensku er slæm vinnustaðamenning skilgreind sem „toxic workplace culture,“ eða eitruð vinnustaðamenning. Einkenni slíkrar vinnustaðamenningar eru til dæmis:

Vanvirðing, skortur á trausti, óöryggi, einelti og sú líðan fólks að það treystir því ekki að geta tjáð sig frjálslega án þess að eiga á hættu einhvers konar árásir.

Nú segja eflaust margir: En þetta er nú bara eðli stjórnmála? En ef svo er, veltum því þá fyrir okkur, hverjar afleiðingarnar eru. 

Slæm vinnustaðamenning bitnar meðal annars á afköstum. Sem með öðrum orðum þýðir að framleiðni og frammistaða fólks er ekki eins góð og hún annars gæti verið.

Slæm vinnustaðamenning hefur líka bein áhrif á andlega heilsu. Til dæmis sýna rannsóknir að slæm vinnustaðamenning eykur líkurnar á að fólk upplifi kvíða, þunglyndi eða kulnunareinkenni. 

Í rannsókn sem meðal annars hið breska Medical Journal fjallaði um, segir líka að á þeim vinnustöðum sem vanrækja að huga að andlegri heilsu starfsfólks síns, eru þrefalt meiri líkur á að fólk þrói með sér þunglyndiseinkenni innan árs. 

Og hér skal hafa í huga að þunglyndiseinkenni sjást svo sannarlega ekki alltaf utan á fólki í vinnunni.

Til viðbótar má benda á viðtal sem Atvinnulífið birti fyrir nokkru við Mental ráðgjöf, þar sem meðal annars kemur fram að samkvæmt rannsóknum eru áhrif vinnustaða á geðheilsu fólks gífurleg.

Góð vinnustaðamenning er oft metin út frá því hversu mikil starfsánægja er og helgun starfsmanna á vinnustað. Góð vinnustaðamenning byggir líka á heilbrigðum og hreinskiptnum samskiptum, þar sem starfsfólk upplifir sálfélagslegt öryggi því það veit að það getur tjáð sig frjálslega og án þess til dæmis að fólk flissi, ranghvolfi augunum eða geri gagnárás.

Einkenni góðrar vinnustaðarmenningar er til dæmis vinnustaður þar sem það er hlustað, hrósað og mistök eru liðin sem hluti af lærdómsferli.

Í áranna rás hafa rannsóknir sýnt að ávinningur vinnustaða af því að byggja upp góða vinnustaðamenningu eru ótvíræðir. Sem dæmi má nefna alþjóðlega rannsókn Gallup þar sem niðurstöður sýna að góð vinnustaðamenning skili sér meðal annars í 14-18% meiri framleiðni, 23% meiri arðsemi og 78% minni fjarveru.

Önnur rannsókn sem sýnir það sama var til umfjöllunar í Harvard Business Review. Þar sem segir að góð vinnustaðamenning skili sér meðal annars í betri heilsu starfsfólks, minni fjarveru og meiri framleiðni.

Í þeirri grein segir líka að ávinningur vinnustaða af opinni og góðri samskiptamenningu skili sér meðal annars í góðu orðspori. 

Þá má teljast líklegt að orðspor hafi bein áhrif á traust fólks til vinnustaðarins en samkvæmt Þjóðarpúlsi Gallup sem birt var í febrúar 2025, mældist Alþingi í þriðja neðsta sæti yfir lista um traust til stofnana.