Fordómar fara úr böndunum

Neikvæð umræða um öryrkja - Sigurður Þór Guðjónsson Skýrslan um það að öryrkjum hafi fjölgað á síðustu árum og að ástæðan sé ekki í öllum tilfellum læknisfræðileg skerðing á starfsorku hefur komið af stað mjög neikvæðri umræðu í þjóðfélaginu. Morgunblaðið reið á vaðið í glannnalegum leiðara en enginn hefur þó gengið lengra en Jón Gnarr í pistli sínum í Fréttablaðinu 5. maí. Skýringar hans á fjölgun öryrkja eru einfaldar: "Ég held að æ fleiri notfæri sér velvild kerfisins, geri sér upp veikindi, leggist með lappirnar upp í loft og leggi ábyrgðina á sjálfum sér á kerfið. Og svo felur þetta fólk sig á bak við raunverulega öryrkja og baráttu þeirra." Svona verða fordómar til. Í öðru orðinu er velvild gefin í skyn í garð "raunverulega öryrkja" en í öðru orðinu hneyklast á þeim sem "geri sér upp veikindi". Ekki er hugsað út í það að með svona afgreiðslu eru öryrkjar sem heild gerðir tortryggilegir því þegar óorði er komið á hluta hóps er hætt við að það loði við allan hópinn. Jón Gnarr bætir um betur þegar hann segir að "öryrkjavandamálið" sé orðið stórvandamál í Svíþjóð en 10% þjóðarinnar séu þar taldir öryrkjar. Jón segist vita fyrir víst að ekki séu þeir samt allir alvöru öryrkjar. Svíar eru kringum 9 miljónir og meðal þeirra eru þá eitthvað um 900 þúsund öryrkjar. Jón Gnarr hefur víst gert sér sérstakt far um að kynnast öllum þessum skara til að gefa af honum trúverðuga mynd. Loks klykkir hann út með því að fullyrða að umræðan um þessi mál sé sveipuð einhvers konar verndarhjúpi sem minni á mál svertingja í Bandaríkjunum. Um þá megi ekkert segja nema nota ákveðin orð. Og það sé bara aumingjagæska. Það er öflug aðferð til að skapa andúð og fyrirlitningu að bendla hópa manna við niðrandi orð. Allir vita hvað orðið aumingi þýðir. Og aumingja eigum við víst að láta fá það alveg óþvegið hvort sem það eru öryrkjar, svertingjar eða atvinnuleysingjar. Þessi pistill Jóns Gnarr blandar saman fordómum og fyrirlitningu í garð þeirra sem eru í erfiðum aðstæðum í þjóðfélaginu og daðri við rasisma. Í Morgunblaðinu 2. maí segir öryrki: "Að vera öryrki er ofboðslega neikvætt og maður verður fyrir fordómum." Og bætir við að margir öryrkjar skammist sín og finni til sektarkenndar sem von er. En sem betur fer hefur líka verið fjallað um fjölgun öryrkja af sanngirni og skilningi í blöðunum. Það hafa t.d. Birgir Guðmundsson, Árni Gunnarson og hagfræðingur Alþýðusambandsins gert. Þeir benda á að hér sé um samfélagslegt vandamál að ræða en ekki óheilindi einstaklinga sem vilja svindla á kerfinu. En skýrast sést þetta í sjálfri skýrslunni um fjölgun öryrkja. Þar kemur vel fram að aðstæður atvinnuleysingja og láglaunafólks séu slíkar að það borgi sig fyrir þá að komast á örorkubætur og lítill fjárhagslegur hvati sé til að hverfa af þeim bótum. Skýrslan um fjölgun öryrkja ætti að verða þjóðinni áskorun um að endurskoða alla þá þætti sem þessi mál varða, meðal öryrkja, láglaunafólks og atvinnuleysingja, af samfélagslegri ábyrgð og heilindum í stað þess að láta frumstæðustu fordóma fara úr böndunum.