Munu hagnast um milljarða með aukinni verðbólgu

Stóru bankarnir þrír hagnast um þrjá milljarða króna í hvert skipti sem verðbólga eykst um eitt prósentustig vegna jákvæðs verðtryggingarjöfnuðar. Verðbólgan mælist nú 1,8 prósent en Seðlabankinn spáir 4 prósenta verðbólgu snemma á næsta ári.

Svokallaður verðtryggingarjöfnuður er munurinn á verðtryggðum eignum og skuldum bankanna.

Verðtryggðar eignir Landsbankans, þ.e. útlán, voru 256 milljarðar króna í lok síðasta árs samkvæmt ársreikningi en verðtryggðar skuldir 98 milljarðar. Verðtryggingarjöfnuður bankans var því jákvæður um um 158 milljarða.

Í tilviki Arion banka voru verðtryggðar eignir 289 milljarðar króna og verðtryggðar skuldir 204 milljarðar. Munurinn var því jákvæður um 85 milljarða króna. Hjá Íslandsbanka voru verðtryggðar eignir 252 milljarðar króna en verðtryggðar skuldir 195 milljarðar og verðtryggingarjöfnuður jákvæður um 57 milljarða.

Samtals er því verðtryggingarjöfnuður bankanna jákvæður um 300 milljarða króna.

Að þessu sögðu er ljóst að í hvert skipti sem verðbólga eykst um eitt prósentustig hagnast bankarnir um þrjá miljarða króna. Verðbólga mældist 1,8 prósent í október en Seðlabankinn spáir verðbólguskoti á næsta ári og að verðbólgan fari í rúmlega 4 prósent.

Dr. Ásgeir Jónsson dósent í hagfræði við Háskóla Íslands hefur rannsakað verðbólguna og áhrif hennar en er ásamt tveimur öðrum höfundur ritsins „Nauðsyn eða val?“ um verðbólguna.

„Ef að verðbólguhækkunin er óvænt þá hagnast bankarnir. Ef að fjármálamarkaðurinn er skilvirkur þá eiga óverðtryggðir vextir einnig að endurspegla verðbólguvæntingar og þar með verðbólgu en samkvæmt þessu, ef þú ert með jákvæðan verðtryggingarjöfnuð þá græðirðu á óvæntri verðbólgu,“ segir Ásgeir.

Nokkuð hefur verið haldið að fólki í opinberri umræðu að bankarnir hafi verið að beina viðskiptavinum sínum frekar í verðtryggð lán. Ásgeir segist engin gögn hafa séð sem styðji þetta.

„Ástæðan fyrir því að bankarnir eru með þetta misvægi milli eigna og skulda er sú að það má ekki verðtryggja skammtímaskuldir á Íslandi. Samkvæmt lögum geta bankarnir ekki boðið upp á verðtryggð innlán og það skapar ákveðin vandræði fyrir þá því einhver hluti af þeirra útlánum, til bæði heimila og fyrirtækja, eru verðtryggð og það er mjög erfitt fyrir þá að finna verðtryggða fjármögnun á móti.“