Telja að sólarkísilverksmiðja þurfi að fara í umhverfismat

Málflutningsstofa Reykjavíkur hefur komist að þeirri niðurstöðu að ákvörðun Skipulagsstofnunar um að sólarkísilverksmiðja Silicor Materials á Grundartanga þurfi ekki að fara í umhverfismat sé efnislega röng og að lögum samkvæmt þurfi umhverfismat að fara fram.

Silicor Materials áætlar að framleiða 16.000 tonn af sólarkísil í 92.000 fermetra verksmiðju í Hvalfjarðarsveit. Nokkur styr hefur staðið um verksmiðjuna en Skipulagsstofnun úrskurðaði fyrir rúmu ári síðan að verksmiðjan þyrfti ekki að fara í umhverfismat. Var það mat stofnunarinnar að starfsemi verksmiðjunnar væri ekki líkleg til að hafa í för með sér umtalsverð umhverfisáhrif.

Sú niðurstaða hefur verið umdeild og hefur meðal annars tónlistarmaðurinn Bubbi Morthens furðað sig á því að verksmiðjan hafi ekki farið í umhverfismat. Þá hefur Skúli Mogensen, forstjóri WOW air, gagnrýnt byggingu verksmiðjunnar sem hann segir með verri dílum Íslandssögunnar.

Verksmiðjan sett í rangan framkvæmdaflokk

Vegna umdeildrar ákvörðunar Skipulagsstofnunar leituðu hagsmunaaðilar í grennd við fyrirhugaða verksmiðju til Málflutningsstofu Reykjavíkur til að fara yfir niðurstöðu stofnunarinnar.

 

Er það álit lögfræðistofunnar að sólarkísilverksmiðjan þurfi að fara í umhverfismat eins og lög kveða á um. Ákvörðun Skipulagsstofnunar sé því efnislega röng.

Er það rökstutt í álitsgerð lögfræðistofunnar, sem Vísir hefur undir höndum, með því að framkvæmdin falli undir þann framkvæmdaflokk „sem varðar framleiðslu á hrámálmi, með málmvinnslu-og efnafræðilegum aðferðum,“ en slíkar framkvæmdir eru alltaf háðar umhverfismati.

Skipulagsstofnun setti verksmiðjuna ekki í fyrrnefndan framkvæmdaflokk heldur í flokk þar sem umhverfismat er aðeins háð því að stofnunin telji umhverfisáhrif töluverð, sem er eins og áður segir ekki í tilfelli sólarkísilverksmiðjunnar.

Verið að framleiða nýja afurð í verksmiðjunni

Lítur Skipulagsstofnun svo á að verksmiðjan sé stöð til bræðslu, „einnig málmblendis, á járnlausum málmum öðrum en góðmálmu, einnig endurheimtum vörum (hreinsun, steypa í steypusmiðjum o.s.frv.),“ eins og segir í viðauka með lögum um mat á umhverfisáhrifum.

Þessu er lögfræðistofan ósammála og bendir í álitsgerðinni á að um framleiðslu á sólarkísil sé að ræða sem Skipulagsstofnun hefur staðfest að sé hrámálmur. Þá þurfi einnig að líta til framleiðsluaðferðarinnar en kísillinn er leystur upp í bræddu áli og þar með hreinsaður.

Þar að auki sé ekki rétt að skilgreina verksmiðjuna sem stöð til bræðslu því „samkvæmt skilgreiningunni eru notaðar fullunnar framleiðsluvörur til bræðslu eða hreinsunar.“ Slíkt eigi ekki við í tilfelli sólarkísilverksmiðjunnar heldur sé verið að framleiða nýja afurð.

Telur skorta á gagnrýni í umfjöllun Skipulagsstofnunar um málið

Páll Rúnar M. Kristjánsson, lögmaður hjá Málflutningsstofu Reykjavíkur, segir að svo virðist sem að ekki hafi farið fram næg rannsókn á framkvæmdinni.

„Hvoru tveggja virðist framkvæmdin vera flokkuð í rangan framkvæmdaflokk samkvæmt lögum um mat á umhverfisáhrifum en einnig virðist ekki hafa farið fram nægjanleg rannsókn á því hver áhrif framleiðslunnar eru á umhverfið,“ segir Páll Rúnar.

Undir þetta tekur Ragnar Aðalsteinsson, hæstaréttarlögmaður, sem skoðað hefur gögn málsins.

 

„Það sem mér fannst athyglisvert þegar ég skoðaði skjöl þessa máls var að mér fannst Skipulagsstofnun, og reyndar einnig umsagnaraðilinn Umhverfisstofnun, vera alltof ógagnrýnin á þær upplýsingar sem ráðgjafi Silicor Materials [innsk.blm. VSÓ ráðgjöf] lagði fram. Mér fannst skorta á að þess væri gætt að fara með gagnrýnum hætti yfir þær staðhæfingar og upplýsingar sem þar var að finna eins og ég tel að sé skylda slíkra eftirlitsstofnana,“ segir Ragnar.

Fordæmi fyrir því að dómstólar felli úrskurði úr gildi

Páll Rúnar segir að fyrir þá sem vilji hnekkja ákvörðun Skipulagsstofnunar sé einna nærtækast að láta ógilda hana fyrir dómi. Þeir sem hafa lögvarða hagsmuni í málinu hljóti, að mati hans, að skoða þann möguleika gaumgæfilega enda miklir og óafturkræfir hagsmunir mögulega að fara forgörðum.

Ragnar bendir á fordæmi í sambærilegum málum þegar úrskurðum Skipulagsstofnunar var skotið til ráðherra og svo áfram til dómstóla en í dag skal kæra úrskurði stofnunarinnar til úrskurðarnefndar umhverfis-og auðlindamála. Það var ekki gert í tilfelli sólarkísilverksmiðjunnar en Ragnar telur þó ekkert því til fyrirstöðu að fara með málið beint fyrir dómstóla.

„Dómstólar töldu sér heimilt að endurskoða niðurstöður hvort sem það var niðurstaða ráðherra eða Skipulagsstofnunar. Þannig að þó að þetta séu sérfróðir aðilar þá eru niðurstöðurnar ekki bindandi.“