Segir aðgerðir ríkisstjórnar óréttlátar og óforsvaranlegar

„Aðgerðin mismunar lántakendum sem eru í svipaðri stöðu og hafa upplifað sömu breytingar á verðlagi og þeir sem hafa tekið fasteignalán. Þar ber hæst verðtryggð námslán,“ þetta segir Pétur Blöndal í nefndaráliti sínu sem birtist á vef Alþingis í gær um skuldaniðurfellingaáform stjórnvalda. Pétur var gagnrýnin á aðgerðir stjórnvalda og sagði þær óréttlátar.

Lækkun höfuðstóls húsnæðislána er ein viðamesta aðgerð skuldaniðurfærslanna. Um tuttugu milljarðar króna eru eyrnamerktir á fjárlögum í það verkefni á þessu ári og áætlað er að upphæðin verði svipuð næstu þrjú ár þar á eftir, eða um 80 milljarðar króna.

Pétur segir að ýmislegt sé hægt að gera við 80 milljarða. Hann segir að lækka megi skuldir ríkissjóðs um þá fjárhæð og grynnka á vaxtagreiðslum, líklega um þrjá milljarða króna árlega eftir fjögur ár. Þá segir hann að hægt sé að fara blöndu af skulda- og skattalækkun til að draga til baka skattahækkanir fyrri ríkisstjórnar.  Hann segir að hægt sé að lækka skuldir ríkissjóðs um 40 milljarða króna á fjórum árum og að mögulegt væri að lækka fjármagnstekjuskatt úr 20 prósentum í 15 prósent. Sú aðgerð myndi kosta 20 milljarða króna á fjórum árum.  „Með því væri dregið úr refsingu fyrir að sýna sparnað og ráðdeild, en á þessum tímapunkti er einmitt mikilvægt að hvetja til sparnaðar, “ segir hann í áliti sínu.

Hann segir skuldalækkunaraðgerðir frumvarpsins í mörgum tilvikum óréttlátar. Hann segir aðgerðina ekki ná til lána sem veitt voru til leiguíbúða í félagslegum íbúðum, þau lán hafi verið veitt til sveitarfélaga vegna leiguíbúða og til húsnæðissamvinnufélaga, svo og til leiguíbúða námsmanna og sjálfseignarstofnana fatlaðra. 

„Í heilan áratug, 1975–1984, fór 12 mánaða verðbólga ekki undir 30%. Í ljósi sögunnar er því undarlegt að tala um forsendubrest. Nær væri að telja skyndilegt atvinnuleysi og almennt tekjufall auk hækkandi skatta til forsendubrests,“ segir Pétur. Hann segir jafnframt að í janúar 2009 nam tólf mánaða verðbólga 18,6 prósentum og var þá toppi náð. Í kjölfarið af því hafi margir farið að tala um forsendubrest þar sem skuldarar hefðu ekki mátt búast við svo mikill verðbólgu. Á þeim tíma hafi einungis verið sex ár frá því að tólf mánaða verðbólga náði 9,4 prósentum.

„Mikil lækkun eigin fjár hefur verið þekkt í marga áratugi í tilviki þeirra sem hafa ráðist í nýbyggingar á þeim stöðum á landsbyggðinni þar sem markaður með íbúðarhúsnæði er lélegur. Söluverð slíkra íbúða nemur stundum um helmingi byggingarkostnaðar. Hingað til hefur ekki þótt ástæða til að leiðrétta slíkan „forsendubrest“. Þá hefur ekki heldur þótt tilefni til að leiðrétta þann „forsendubrest“ sem íbúar á Djúpavogi, Þingeyri eða Húsavík urðu fyrir nýlega vegna þess að aflaheimildir voru fluttar burt úr sveitarfélaginu,“ segir í áliti hans.

Í lokin segir Pétur að um miklar upphæðir sé að ræða af skatttekjum ríkissjóðs. „Með hliðsjón af stöðu ríkissjóðs er ekki forsvaranlegt að afhenda þær einhverjum sem ekki þurfa á fénu að halda.“