Verðsamráð er gróft lögbrot gegn almenningi

Brotin sem starfsmenn Byko og Húsasmiðjunnar eru ákærðir fyrir eru alvarlegustu samkeppnislagabrot sem þekkjast og eru oftast nær almenningi til tjóns. Forstjóri Samkeppniseftirlitsins segir að þetta sé með umfangsmestu samráðsmálum sem komið hafi upp hér á landi.

Þrettán fyrrverandi starfsmenn byggingavöruverslananna Byko, Húsasmiðjunnar og Úlfsins voru í byrjun maí ákærðir af sérstökum saksóknara fyrir samkeppnislagabrot vegna verðsamráðs á árunum 2010 og 2011.

Fyrsta sinn sem brotin eru kærð strax

Þetta er í fyrsta sinn sem Samkeppniseftirlitið kærir brot til lögreglu á fyrstu stigum eigin rannsóknar. Þess vegna gat sérstakur saksóknari farið strax í að afla sönnunargagna með símhlerunum en gögn málsins eru upptökur af samtölum auk rafrænna gagna eins og tölvupósts. Samkvæmt heimildum fréttastofu voru jafnframt haldlögð gögn um símnotkun aftur í tímann sem nýttust við rannsókn málsins. 

Í ákærunni, sem má nálgast neðst í þessari frétt. eru tilgreind alls 21 tilvik þar sem starfsmenn Byko, Húsasmiðjunnar og Úlfsins áttu með sér verðsamráð þar sem þeir skiptust á upplýsingum um verð á tilteknum vörutegundum.

Vart eru til alvarlegri brot á samkeppnislöggjöfinni en verðsamráð á grundvelli 10. gr. samkeppnislaga. Ákvæðinu er ætlað að tryggja að keppinautar hegði sér sjálfstætt á markaði. Brot gegn 10. gr. eru refsiverð óháð því hvort verðsamráð skilar fjárhagslegum ávinningi fyrir þá sem fremja þau.

Ólögmætt verðsamráð er grófasta tegund samkeppnislagbrota sem þekkist, ekki satt? „Jú, og yfir höfuð með grófustu efnahagsbrotum. Í þessu felast mjög alvarleg brot gagnvart almenningi, þ.e. neytendum og atvinnulífinu sjálfu og þetta smitar út í efnahagslífið,“ segir Páll Gunnar Pálsson, forstjóri Samkeppniseftirlitsins.  

Beint í lánin

Eins og Páll Gunnar nefnið er tjónið hjá almenningi. Rannsóknir hafa sýnt að brot af þessu tagi geta leitt til 10-50 prósent hærra verðs. Á Íslandi fara þessar verðhækkanir beint í lán almennings vegna verðtryggingarinnar.

Er þetta Byko/Húsasmiðju samráðsmál með því grófasta sem þú hefur séð, ef við tökum grænmetismálið og olíusamráðsmálið út fyrir sviga? „Það er erfitt að bera mál saman því þau hafa öll sín sérkenni. Þetta mál er klárlega með þeim viðamestu sem við höfum fengist við.“

Ákæran á hendur mönnunum verður þingfest í Héraðsdómi Reykjaness. Fangelsisrefsing getur legið við hluta brotanna sem ákært er fyrir, verði mennirnir sakfelldir. Samkeppniseftirlitið kærði málið án þess að hafa lokið eigin rannsókn, eins og áður segir, en henni lýkur með endanlegri ákvörðun stofnunarinnar þar sem búið er að taka tillit til andmælaréttar fyrirtækjanna. Lögmenn Byko og Húsasmiðjunnar vinna sem stendur að andmælum fyrir hönd fyrirtækjanna.