Afnám nýtt til að endurfjármagna

Afnema á höft á fjármagnsflutninga með því að gefa út löng skuldabréf, sem útgefin verða af tegundum útgefenda til að endurfjármagna erlendar skuldir sínar eða til að ráðast í nýfjárfestingar. Þetta kemur fram í tillögum Samtaka fjármálafyrirtækja (SFF) sem kynntar hafa verið fyrir Seðlabanka Íslands, hagsmunaaðilum, stjórnvöldum og fjölmiðlum að undanförnu. Tillögurnar byggja á vinnu hóps sem samtökin skipaði snemma á þessu ári til að kanna til hvaða aðgerða hægt væri að grípa til að afnema höftin.

Rúmlega 800 milljarðar fastir inniSamkvæmt lögum eiga höft á fjármagnsflutninga, sem í daglegu tali eru sjaldan kölluð annað en gjaldeyrishöft, að lyftast í lok árs 2013. Hvernig það verður gert er eitt helsta hagsmunamál Íslendinga, enda eru að minnsta kosti rúmlega 800 milljarðar króna, sem eru í eigu erlendra aðila, fastir innan haftanna. Eigendur þeirra eru af ýmsum toga, en þeirra stærstir eru jöklabréfaeigendurnir svokölluðu með nokkur hundruð milljarða króna eign og kröfuhafar föllnu bankanna þriggja, sem áætla að um 450 milljarðar króna af endurgreiðslum þeirra verði í íslenskum krónum. Þetta fé á það sameiginlegt að vera afar líklegt til að leita út úr íslensku hagkerfi við afléttingu hafta með tilheyrandi vandamálum fyrir Ísland, enda þyrfti þá að skipta allri þeirri upphæð í gjaldeyri sem er einfaldlega ekki til.

Áætlanir hafa skilað litluStjórnvöld og Seðlabankinn eru með áætlun í gangi til að vinna á þessu vandamáli, meðal annars með því að bjóða eigendur þessara krónueigna að fjárfesta þær hérlendis gegn afslætti. Ýmsir hagsmunaaðilar telja þó að áætlunin muni ekki ganga ein og sér og hafa lagt til viðbótartillögur.

SFF hefur verið að kynna sínar að undanförnu. Þær eru af svipuðum meiði og tillögur sem Viðskiptaráð og Samtök atvinnulífsins (SA) hafa áður gefið út og snúast í grófum dráttum um að gefa út löng skuldabréf sem eigendur krónueigna sem fastar eru í höftum verða að kaupa. Þannig verði þessu vandamáli komið í langt endurgreiðsluferli.

Fleiri en ríkið útgefendurMunurinn á tillögum SFF og hinna er þó sá að samtökin vilja að fleiri en bara ríkið geti gefið út þau skuldabréf sem krónueigendurnir verða skikkaðir til að kaupa. Samkvæmt tillögum SFF verða útgefendur þessara löngu skuldabréfa, sem eiga að vera til að minnsta kosti fimmtán ára, af fimm mismunandi tegundum. Þær er hægt að sjá í hliðarefni.

Í tillögunum segir að „vextir á bréfunum yrðu ákveðnir af útgefendum en gengi krónunnar við kaup á þeim af Seðlabankanum – annaðhvort með sérstökum útboðum eða þá með einhliða ákvörðun SÍ".

Með öðrum orðum á að endurfjármagna nær allar erlendar skuldir íslenskra aðila með því að knýja eigendur aflandskróna til að selja okkur þær á verði sem Seðlabankinn ákveður og vöxtum sem lántakendurnir sjálfir ákveða. Í staðinn ætlum við að endurgreiða þeim í erlendum gjaldeyri á nokkrum áratugum. Endurgreiðsla höfuðstóls hefst ekki fyrr en árið 2018, þegar Ísland verður búið að endurgreiða þau lán sem vinaþjóðir okkar veittu okkur eftir hrunið, og eiga að verða jafnar frá þeim tíma.

Óvíst með viðbrögð eigendaÞá stendur einfaldlega eftir sú spurning hvernig eigendur þessara krónueigna munu taka í það að fá ekki að fara með eignir sínar út úr íslensku hagkerfi að fullu fyrr en eftir áratugi, og fá fyrir það greidda vexti sem eru einhliða ákvarðaðir af útgefendum bréfanna sem þeir yrðu neyddir til að kaupa. Sumir þessara aðila eignuðust nefnilega krónueignir sínar eftir hrunið, til dæmis með því að kaupa kröfur á föllnu bankanna. Á þeim tíma voru ekki neinar hömlur á útgreiðslum þrotabúa bankanna. Þær voru hins vegar settar í mars með lagabreytingu og því eru þessir fjárfestar skyndilega lokaðir inni. Þeir sem standa að tillögum SFF horfa til þess að auðveldara verði að ræða beint við þennan hóp, og aðra kröfuhafa bankanna, þegar nauðasamningar Kaupþings og Glitnis verða frágengnir á næstu mánuðum. Þá mun verða skipaður einhvers konar forstjóri og stjórn yfir eignarhaldsfélög utan um eignir þeirra sem hafa mun skýrara umboð kröfuhafa en nokkurn tímann skilanefndir eða slitastjórnir.

Væri gott fyrir ÍslandLjóst er að ef leið SFF yrði að veruleika þá væri það ákaflega gott fyrir Ísland og Íslendinga. Hægt væri að endurfjármagna skuldir ríkis, sveitarfélaga, orkufyrirtækja og viðskiptavina bankanna sem fá lánað í erlendri mynt á miklu betri kjörum en þeim býðst nú og til mjög langs tíma. Til viðbótar væri í boði nýtt lánsfé til að ráðast í nýfjárfestingar sem myndu auka hagsæld.

Það liggur þó ekki fyrir hvernig alþjóðasamfélagið myndi bregðast við slíkri aðgerð og hvort Ísland fái endalaus tækifæri til að ganga á hagsmuni kröfuhafa á sama tíma og landið skapar sjálfu sér betri skilyrði. Ísland gerði það með neyðarlögunum þegar eigendur skuldabréfa voru látnir blæða til að hægt væri að tryggja innstæður og endurreisa föllnu bankanna. Ótrúlegur skilningur hefur ríkt gagnvart þessum neyðaraðgerðum Íslendinga. Fróðlegt verður að sjá hvort slíkt umburðarlyndi myndi ná yfir þá leið sem SFF leggur til.