40/60?

Í umræðum vegna frumvarps til breytinga á barnalögum hefur verið vísað til niðurstaðna rannsóknar sem ég birti árið 2004. Stundum hefur gætt þar misskilnings eða rangtúlkunar og því vil ég koma nokkrum atriðum á framfæri. Í rannsókninni las ég alla dóma í forsjárdeilum sem féllu í héraðsdómum á Íslandi á tímabilinu 1995 til 2001. Alls voru þetta 90 dómar sem samsvarar u.þ.b. 1,5% skilnaða á sama tímabili þar sem þurfti að ákveða forsjá barna.

Tilgangur rannsóknarinnar var annars vegar að sjá skiptingu forsjár milli foreldra og hins vegar að greina þær ástæður sem dómstólar leggja til grundvallar þegar ákveðið er hvort forsjá barns skuli vera hjá föður eða móður. Niðurstöður voru þær að faðir fékk forsjá í 40% tilfella en móðir í 60% tilfella. Dómstólar lögðu helst til grundvallar hvoru foreldrinu barnið teldist vera nánara og hvor niðurstaðan hefði í för með sér minna rask á högum barnsins.

Það er hins vegar alls ekki unnt að draga þá niðurstöðu af þessu að ef öll forsjármál færu fyrir dómstóla þá yrði skiptingin 40/60. Þeir foreldrar sem voru með forsjármálin fyrir dómstólum á þessum árum voru um margt sérstakur hópur og m.a. er ljóst að í óvanalega mörgum tilfellum hafði faðir verið megin umönnunaraðili barns. Líklegt er að sé slík staða ekki fyrir hendi sé vonlítið fyrir föður að reyna að sækja forsjá barns síns til dómstóla þó hann sé vel hæfur umhyggjuaðili.

Umræðurnar að undanförnu hafa aðallega snúist um hvort dómarar eigi að hafa möguleika til að dæma til sameiginlegrar forsjár þrátt fyrir andstöðu annars foreldris. Í einum af þeim dómum sem ég las óskar foreldri eftir því að forsjá, sem áður var sameiginleg, verði hér eftir einvörðungu hjá sér. Rökstuðningurinn var að hitt fyrirkomulagið „henti ekki lengur“. Þegar dómarar eru þvingaðir til að velja milli foreldra þarf rökstuðningur ekki að vera merkilegri til að barn sé svipt forsjá annars foreldris. „Af því bara“ dugar sem röksemd. Líklegt er að rökstuðningur forsjársviptingar þurfi að vera töluvert vandaðri ef dómarar hafa heimild til að dæma til sameiginlegrar forsjár sé það talið barninu fyrir bestu.