Ísland færist skör neðar í mælingu á samkeppnishæfni

Ísland fellur um eitt sæti í samanburði svissneska viðskiptaskólans IMD á samkeppnishæfni þjóða. Í fyrra var Ísland í 30. sæti en er nú í 31. sæti, fjarri þeim löndum sem Íslendingar hafa helst viljað miða sig við.

Fall Íslands á lista IMD hefur verið mikið. Árið 2007 þóttu til að mynda mikil vonbrigði þegar landið féll úr fjórða sæti listans í það sjöunda. Fallið þá var kallað „fórnarkostnaður velgengninnar“, þar sem uppgangur í efnahagslífinu hefði getið af sér misvægi og óstöðugleika sem kæmi niður á samkeppnishæfninni.

IMD mælir ótal þætti í efnahags- og atvinnuumhverfi landa og úr verður ein einkunn þar sem löndunum er raðað upp í goggunarröð. Hér að neðan getur að líta allan listann og svo valinn samanburð í töflum.

Líkt og í fyrra stendur landið fjarri nágrönnum sínum og þeim löndum sem við höfum helst viljað bera okkur saman við á nokkrum mikilvægum sviðum. Löndin sem fá ámóta einkunn og Ísland hjá IMD eru ýmist þróunarríki eða fórnarlömb alþjóðlegu fjármálakreppunnar. Má þar nefna lönd á borð við Írland, Spán, Portúgal, Ítalíu og Grikkland.

„Það sem úttekt IMD nú staðfestir er að á Íslandi ríkir efnahagsleg stöðnun. Um það verður tæpast deilt,“ segir Finnur Oddsson, framkvæmdastjóri Viðskiptaráðs Íslands. Hann segir kannski helst koma á óvart að landið skuli standa nokkurn veginn í stað, fremur en að hliðrast niður á við. „Og það getum við þakkað samfélagslegum innviðum sem eru á margan hátt sterkir og staðfestist í úttekt IMD.“ Finnur segir sterka innviði koma til með að nýtast í uppbyggingunni sem fram undan sé. „Þar má helst nefna heilbrigðis- og menntakerfi, auðlindir á borð við vatn og orku og aðgengi að þeim. Þetta kemur fáum á óvart.“

Í samanburði á könnunum árin 2011 og 2010 segir Finnur hins vegar fleiri atriði sem nú valdi áhyggjum. „Fyrir það fyrsta, þá rekur Ísland lestina þegar kemur að efnahagslegri framvindu. Hagvöxtur var verulega neikvæður og nær alger skortur er á fjárfestingu miðað við önnur lönd. Fjármálamarkaður og fjárfestingarumhverfi, sérstaklega þegar kemur að erlendri fjárfestingu, eru einnig akkillesarhælar,“ segir hann. Þá telur Finnur að há muni uppbyggingu atvinnulífsins hversu fáir útskrifist úr raunvísindum og tæknigreinum miðað við samanburðarlönd. „Það kemur því ekki á óvart að aukin hætta er talin á hliðrun á atvinnustarfsemi og fólki frá landinu, til dæmis í rannsóknum og þróun.“

Finnur segir að þó svo að hægt sé að gagnrýna úttektir á borð við þá sem IMD geri þá sé mikilvægt að nýta þær sem vísbendingu um hvar skórinn kreppir og um leið sem leiðarvísi til úrbóta. „Bæta þarf efnahagslega frammistöðu til að viðhalda til framtíðar viðlíka lífskjörum og verið hafa. Það verður eingöngu gert með því að efla almennt viðskiptalíf,“ segir hann og telur að því ætti að vera „sýrupróf“ á allar aðgerðir stjórnvalda þessa dagana hvort áhrif þeirra á atvinnurekstur séu hvetjandi eða letjandi. „Að undanförnu hefur verið of mikið af því síðarnefnda og rík tilhneiging til að færa ákvörðunartöku og fjármagn frá markaðnum í hendur kjörinna fulltrúa og ríkissjóðs. Það er ekki líklegt að auka skilvirkni opinbera og einkageirans og því síður að bæta efnahagslega frammistöðu. Af þeirri leið þarf að snúa,“ segir Finnur.