Orkan er olíusjóður Íslands

Aukin eftirspurn í alþjóðlegu hagkerfi, hræðsla við nýtingu kjarnorku eftir jarðskjálftann í Japan og áhersla á endurnýtanlega orkugjafa skapa gríðarleg tækifæri fyrir Landsvirkjun á næstu fimmtán árum.

Fyrirtækið bregst við því með hugmyndum um virkjanaframkvæmdir upp á þrjú hundruð milljónir dala, jafnvirði tæpra fjörutíu milljarða króna á núvirði, að jafnaði á hverju ári allt tímabilið sem mun leiða til hagvaxtar og skapa í kringum tíu þúsund störf.

Hörður Arnarson, forstjóri Landsvirkjunar, segir fyrirtækið leggja fram langtímaáætlun um áframhaldandi uppbyggingu raforkiðnaðar á forsendum markaðsdrifinnar stefnu sem leiði af sér fimmtán ára hagvaxtarskeið sem ljúki árið 2025.

„Við sjáum fyrir okkur að tímabilið verði hagvöxtur meðal annars knúinn áfram af uppbyggingu iðnaðar og orkumannvirkja og hér hafi byggst upp fjölbreyttur iðnaður ásamt öflugri þekkingaruppbyggingu í tengslum við orkuvinnslu. Við sjáum fyrir okkur að raforkuvinnsla hafi verið um það bil tvöfölduð frá því sem hún er í dag og að raforkuverð til iðnaðar hafi hækkað í takt við verðþróun í Evrópu. Arðgreiðslur og skattgreiðslur Landsvirkjunar verði á bilinu fjögur til átta prósent af landsframleiðslu, að sjálfsögðu er það háð því hvernig þróast í nágrannalöndum okkar," segir Hörður. Miðað við landsframleiðslu í dag gæti arður ríkisins af Landsvirkjun numið sextíu til um 120 milljörðum króna á ári.

Hugmyndir þessar verða kynntar á ársfundi Landsvirkjunar í dag, virkjanakostir nefndir og farið yfir þau tækifæri sem liggja til grundvallar langtímaspá fyrirtækisins. Hörður segir nauðsynlegt að áður en lengra sé haldið sé mikilvægt að ræða þessar hugmyndir opinskátt til þess að stuðla að umræðu og sátt um möguleikana.



Tímamót urðu hjá Landsvirkjun í fyrra. Hörður, sem tók við forstjórastarfinu af Friðriki Sophussyni í nóvember 2009, kynnti þá breytta stefnu sem stuðla á að betri sátt um starfsemi Landsvirkjunar.

Hörður sagði á opnum fundum þar sem ný framtíðarsýn var kynnt að orkuauðlindir landsins væru takmarkaðri en löngum hafi verið haldið fram, virkjað verði í sátt við þjóðina og stefnan sett á að auka arðsemi virkjana í meiri mæli en áður.

Hörður játar að arðsemin hafi ekki verið í fyrsta sæti á árum áður. Það átti sér eðlilegar og sögulegar skýringar, að hans sögn:

„Það er rétt að arðsemi orkufyrirtækja á Íslandi hefur verið lág. En raforkuverð hefur almennt verið lágt. Það mótaðist af því hvernig raforkuverð var í heiminum. Menn gátu farið til margra landa og fundið staði með tiltölulega lágu raforkuverði. Það var eðlilegt á þeim tíma," segir hann og bendir á að samningsaðstaða raforkuframleiðenda áður fyrr hafi verið veik. Nú horfi öðruvísi við.

Fleiri vilja græna orkuÁ fundi Landsvirkjunar í fyrra var horfið frá framkvæmdadrifinni stefnu og horft til þess hvert selja megi orkuna á samkeppnishæfu markaðsverði. Með öðrum orðum var markaðsdrifin stefna tekin upp.

„Eftirspurn hefur aukist í Asíu, sérstaklega á Indlandi og í Kína og raforkuverð hækkað síðastliðin tíu ár. Eftirspurn eftir orku í heiminum mun aukast og verðið hækka. Á sama tíma hefur samkeppnisaðstaða okkar styrkst mikið, meðal annars vegna óróaleika í Miðausturlöndum. Lönd þar kepptu við okkur um fyrirtæki enda þar mikið af ódýru jarðgasi sem laðaði til sín álfyrirtæki. Óróleikinn hefur hins vegar dregið mjög úr áhuga fyrirtækja á að fara þangað. Við höfum líka séð áhrifin af kjarnorkuslysinu í Japan. Slysið mun hafa veruleg áhrif, sérstaklega í Evrópu og gerir það að verkum að krafa innan aðildarríkja Evrópusambandsins (ESB) um notkun endurnýjanlegra orkugjafa mun aukast frekar. Vissulega verða byggð kjarnorkuver í framtíðinni en menn munu leita annarra og dýrari orkukosta. Það gefur okkur samkeppnisforskot," segir Hörður og bætir við að í samræmi við breytta stefnu muni Landsvirkjun framvegis miða við á hvað önnur fyrirtæki selji raforku.

Þessu til viðbótar horfir Landsvirkjun til þess að auka tekjur sínar verulega með sölu á svokölluðum grænum vottorðum. Þetta er söluvara innan ESB sem ætlað er að örva notkun endurnýtanlegra orkugjafa. Landsvirkjun hefur selt vottorðin á frjálsum markaði innan ESB fyrir nokkra tugi milljóna króna á ári hverju.

Hörður segir gert ráð fyrir umtalsvert meiri hagnaði, jafnvel nokkrum milljörðum króna, af sölu vottorðanna á næstu árum enda hafi ESB sett sér það markmið að ná ákveðnum hlutföllum af endurnýjanlegum orkugjöfum árið 2020. Það felur í sér að einstök ríki sem ekki hafa aðgang að slíkum orkugjöfum þurfa að kaupa vottorð til að ná upp í kvótann.

Stóra planiðSamkvæmt því framtíðarplani sem liggur á borði Landsvirkjunar nú mun raforkuframleiðsla tvöfaldast á næstu fimmtán árum, fara úr í kringum átján TWst á ári í 30 til 35.

„Við teljum að það megi tvöfalda núverandi framleiðslu með jöfnum hætti. En við verðum að fara varlega, þetta er mjög dýrmæt auðlind og alls ekki óþrjótandi," segir Hörður og bendir á að hugmyndir um einstaka virkjanakosti séu til umræðu innan Rammaáætlunar. Að sjálfsögu sé ekki sé stefnan að virkja á Torfajökulssvæðinu, Jökulsá á Fjöllum, við Langasjó og á öðrum umdeildum svæðum. „Það er að okkar mati ólíklegt að sátt náist hjá þjóðinni að fara inn á þau svæði."

Hörður segir hugmyndina felast í samfelldri uppbygging u orkukosta yfir langt tímabil, þar sem ákveðinn sveigjanleiki sé hafður að leiðarljósi. fyrirhugaðar framkvæmdir með því mesta sem Landsvirkjun hafi farið út í, eða eina BúðarhálsVatnsfellsvirkjun á ári í fimmtán ár. Þótt framkvæmdastigið geti orðið hátt ákveðin árverði hátt verður það ekkert í líkingu við byggingu Kárahnjúka þegar hagkerfið var keyrt í botn.

„Framkvæmdirnar munu vissulega hafa jákvæð hagvaxtaráhrif. En hvenær sem er getum við hægt á okkur, svo sem ef hagkerfið ofhitnar á tímabili eða eftirspurnin minnkar vegna kreppu úti í heimi. Það verður hægt að stilla þessu upp þannig að uppbyggingin verður jöfn og hentar líka íslenskum verktökum mjög vel. Þeim líkar ekki við að hafa toppa og dali," segir Hörður og bendir á að stefnan sé í samræmi við hlutverk Landsvirkjunar og felur í sér að hámarka arðsemina af þeim auðlindum sem fyrirtækinu er trúað fyrir. Það sé drifkrafturinn nú, jákvæð afleiðing er hagvöxtur og sköpun starfa.

„Í gegnum tíðina hefur áhersla Landsvirkjunar verið á hagvaxtarnálgun. Þessi nýja stefna landsvirkjun beinist að því að leggja aukna áherslu á arðsemi. Það dregur ekki úr hagvexti og fjölgun starfa heldur eykur hann, að okkar mati. Það gerir það að verkum að við eigum auðveldara með að fá fjármagn. Það er lykilatriði," segir Hörður.

Olíuskipi snúið viðHörður segir að þótt Landsvirkjun geri ráð fyrir hægfara hagvaxtarskeiði fram til 2025 sé mikilvægt að vera þolinmóður og grípa ekki til skammtímalausna.

„Það er freistandi að horfa aðeins á hagvöxt í atvinnuleysi og gera allt til að skapa störf. En við þurfum að vera þolinmóð. Þetta er eins og olíuskip sem þarf að snúa. Ef við gerum það rétt gætu áhrifin orðið sambærileg og áhrifin af olíuiðnaðinum í Noregi," segir Hörður.