Lækka þarf stýrivexti hratt og fljótt

Það þarf að lækka stýrivexti hratt og fljótt, segja hagfræðingarnir Jón Daníelsson og Gylfi Zoega í ritgerð um hrun íslenska hagkerfisins. Þeir segja ástæður þess að fjármálakerfið hrundi vera afnám hafta, einkavæðingu bankanna og slakt fjármálaeftirlit.

Ritgerð þeirra kappa er skrifuð til að varpa ljósi á hvernig íslenska hagkerfið gat hrunið. Þar segir að rætur kreppunnar hér séu dýpri en í hinni alþjóðafjármálakreppu.

Til dæmis hafi hagstjórn á Íslandi fremur byggst á brjósti en reglum og náin tengsl verið á milli fyrirtækja í einkageira og stjórnmálaflokka. Við einkavæðingu bankanna hafi þeir lent í höndum reynslulítilla manna sem nýttu sér gnægð lausafjár á alþjóðlegum mörkuðum. Skuldsetning varð mikil og kerfið byggði ekki upp nauðsynlegar varúðarráðstafanir. Seðlabankinn og Fjármálaeftirlitið fengu hvorki nægt sjálfstæði né stuðning frá yfirvöldum til að uppfylla skyldur sínar.

Þegar bankakerfið var orðið níu sinnum stærra en íslenska þjóðarbúið hefðu menn átt að draga úr skuldasöfnun og endurskipuleggja bankana. Yfirvöld, segja Jón og Gylfi, gerðu hið gagnstæða. Þau hafi staðið hjá í þeirri von að óstöðugleikinn myndi hverfa. Afleiðingin, segja þeir, íslenska ríkið gæti, í versta falli, orðið gjaldþrota.

Þeir furða sig á áhyggjuleysi yfirvalda í aðdraganda hrunsins. Enginn vafi leiki á að Fjármálaeftirlitið og Seðlabankinn hafi vitað hvað var að gerast. Sömuleiðis ráðherrar og yfirmenn fjármálaráðuneytis, viðskiptaráðuneytis, utanríkisráðuneytis og forsætisráðuneytis.

Jón og Gylfi benda á ýmsar leiðir til að bæta stöðuna núna. Lækka þurfi vexti hratt og örugglega. Þeir mælast til þess að hópur óháðra hagfræðinga, sem starfa ekki hjá ríkinu, væri fenginn til að gefa álit á stöðu efnahagsmála tvisvar á ári. Það gæti minnkað líkur á að þjóðin færi sofandi að feigðarósi í annað sinn.

Þá segja þeir að seðlabankastjórar, Fjármálaeftirlitið og ríkisstjórnin þurfi að útskýra hvað gerðist, hvers vegna og hvort mistök hafi átt sér stað. Opinberir starfsmenn sem beri ábyrgð á mistökum verði að axla ábyrgð sína, hugsanlega með afsögn.

Ritgerð þeirra Jóns og Gylfa má nálgast á heimasíðu Háskóla Íslands, hi.is - undir nafninu Hagkerfi bíður skipbrot.