Eftirlitsstofnanir skorti verkfæri til viðbragða

Slakur bankarekstur, slæm opinber stefna og óheppni spiluðu saman í falli fjármálakerfisins, að mati Kaarlos Jännäri, finnsks bankasérfræðings. Hann skilaði í gær skýrslu um reglur og eftirlit með bankastarfsemi hér. Jännäri leggur til ýmsar leiðir til úrbóta og telur líklegt að innan fimm ára verði Ísland orðið aðili að ESB og taki upp evru.

Íslenska bankakerfið verður í framtíðinni mjög ólíkt því gamla að mati Kaarlos Jännäris, sem er einn þekktasti bankamaður Finnlands. Hann telur að bankarnir verði hér hefðbundnar smáar stofnanir sem starfi á innanlandsmarkaði.

Kaarlo Jännäri kynnti síðdegis í gær skýrslu sína um reglur og eftirlit með bankastarfsemi. Skýrslan er hluti af samkomulagi Íslands og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins.

Jännäri segir að færa megi yfir á fall íslenska bankakerfisins það sem sagt var um fall þess norska um tveimur áratugum fyrr. Það skrifist á slakan bankarekstur, slæma stefnu og óheppni.

Jännäri segir að ekki megi gleyma ábyrgð þeirra sem bönkunum stýrðu í örri útþenslu sem byggt hafi á miklum lántökum og fjárfestingum á eignabólusviðum. Þeirra sé ábyrgðin mest á að byggja upp bankakerfi sem komið hafi verið úr öllu hlutfalli við það sem landið og stofnanir þess gátu staðið undir.

Þá hafi peningamálastjórn Seðlabankans ekki haft nema mjög takmörkuð áhrif vegna flæðis erlends fjármagns inn í landið. Aukið hafi á þennan vanda að íslenska ríkið hafi í raun rekið tvær peningastefnur, en vaxtastefna Íbúðalánasjóðs hafi unnið gegn markmiðum Seðlabankans.

Sömuleiðis segir Jännäri að Fjármálaeftirlitið (FME) hafi ekki haft burði til að hafa eftirlit með jafnstóru fjármálakerfi og hér var orðið til. Eftirlitið hafi búið við sama regluverk og almennt á Evrópska efnahagssvæðinu, en bundið á sama klafa þröngs lagabókstafs og norræn fjármálaeftirlit. Hann mælist til þess að ekki verða felldar út heimildir FME í neyðarlögunum til að bregðast við og grípa inn í á fjármálamarkaði.

Óheppnin felst svo í því að á skyldi bresta fjármálakreppa í heiminum af slíkri dýpt að annað eins hafi ekki sést síðan í kreppunni miklu á fjórða áratugnum. „Fall Lehman Brothers bankans 15. september veitti íslensku bönkunum náðarhöggið og gerði út um getu stjórnvalda til að koma þeim til aðstoðar,“ segir Jännäri. „Hefði ekki orðið algjört frost á alþjóðlegum fjármálamörkuðum og trú á Íslandi ekki brostið hefði kannski verið örlítil von um að bankarnir lifðu af.“

Jännäri segir erfitt að spá fyrir um langtímaþróun efnahagslífs hér, en telur miklar líkur á að landið gangi í Evrópusambandið (ESB) og taki upp evru á næstu fimm árum eða svo. olikr@markadurinn.is