Lífseigar bábiljur um Íbúðalánasjóð

Álit Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem sett var fram í kjölfar Íslandsheimsóknar kemur ekki mikið á óvart. Þar er að finna helstu gagnrýnispunkta sem færðir hafa verið fram í rökræðu um hagkerfið undanfarin misseri.

Taka má undir flest sem fram kemur í áliti sendinefndar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins enda þótt skiptar skoðanir séu um hversu sterk einkaneyslan verði á þessu ári.

Mestan áhuga í almennri umræðu hafa vakið skoðanir sjóðsins á Íbúðalánasjóði. Það viðhorf sem þar kemur fram er fjarri því að vera nýtt og í raun samdóma álit allra þeirra sem þekkingu hafa á gangverki vestrænna markaðshagkerfa.

Hún er býsna lífseig bábiljan um að Íbúðalánasjóður í núverandi mynd sé forsenda skilvirkni á lánamarkaði íbúðahúsnæðis og tryggi neytendum þar með bestu kjör. Sú mýta sýnir að vel hefur tekist að halda upp áróðri fyrir óbreyttri tilvist sjóðsins. Lánamarkaður er nákvæmlega eins og annar markaður. Ef afskipti ríkisins eru nauðsynleg á lánamarkaði, þá eru þau það líka á tryggingamarkaði, í olíusölu, matvöruverslun, flutningum og svo mætti lengi telja. Rökin fyrir óbreyttu fyrirkomulagi halda ekki vatni.

Hin bábiljan lýtur að þensluvöldum á íbúðamarkaði. Áróðursmeistarar Íbúðalánasjóðs hafa ítrekað fullyrt að innkoma bankanna hafi hleypt öllu í bál og brand á markaði sem hafi svo leitt til þenslu á húsnæðismarkði. Hin skýringin sem einhverjir hafa gripið til er lóðaskortur í Reykjavík, sem stenst heldur ekki skoðun.

Vaxtakjör og aðgengi að lánsfé eru ásamt kaupmætti stærstu breytur í verðmyndun á fasteignamarkaði. Boðuð hækkun hámarkslána Íbúðalánasjóðs var augljóslega til þess fallin að einkareknir bankar brygðust við tíðindunum með því að koma inn á markaðinn.

Þegar bankarnir svo mættu olli það uppgreiðslu á lánum hjá Íbúðalánasjóði. Í stað þess að ríkið beitti sér til þess að taka uppgreiðslupeningana úr umferð var þeim dælt aftur út í formi húsnæðislána sparisjóðanna.

Þannig spannst nú þessi vitleysa á afleitum tíma fyrir hagstjórnina. Ríkisrekið lánakerfi á húsnæðismarkaði varð til vegna lánsfjárskorts og þess að almenningur hafði takmarkað aðgengi að lánsfé. Í dag er fremur offramboð á lánsfé en hitt. Íbúðalánasjóður á ekkert erindi á almennan íbúðalánamarkað með lán til almennings. Hlutverk ríkisins á að vera, eins og víða annars staðar, að tryggja lágmarksmöguleika með því að aðstoða þá sem minnst hafa við kaup á húsnæði og einnig þá sem búa á svæðum þar sem bankar vilja ekki veð.