Umfangsmestu sýndarréttarhöld Íslandssögunnar?

Nú er komið að flutningi í Héraðsdómi Reykjavíkur í máli ákæruvaldsins gegn mér og fleirum í eftirhreytum Baugsmálsins. Aðalmeðferð hefst með skýrslutökum og vitnaleiðslum mánudaginn 12. febrúar 2007 og er áætlað að málflutningi ljúki 30. mars nk. Sér þá loks fyrir endann á máli sem hófst með húsleit lögreglunnar á skrifstofum Baugs hf. 28. ágúst 2002. Um leið og húsleit var heimiluð var gefin út handtökuskipun á hendur mér sem stjórnarformanni Baugs og Tryggva Jónssyni sem forstjóra Baugs. Mikið lá við. Tryggvi fékk að dúsa í fangageymslum lögreglunnar þessa nótt en ég slapp þar sem ég var staddur í viðskiptaerindum í Lundúnum. Að kvöldi innrásardagsins kom í ljós að ásakanir Jóns Geralds Sullenbergers um fjárdrátt okkar Tryggva fengu ekki staðist. Menn gerðu ekki greinarmun á debet og kredit. Nærtækar og eðlilegar skýringar voru til á öllum reikningum er tengdust viðskiptum Baugs og fyrirtækis Jóns Geralds, Nordica, en á þær skýringar var ekki hlustað af hálfu lögreglunnar.

Niðurstaða rannsóknarinnar lá fyrir áður en hún hófst. Við vorum glæpamenn. Ekkert gat því breytt. Málið var að finna sannanir. Hófst þá leit - sumir kalla hana saum-nálarleit - í bókhaldi Baugs að ávirðingum er réttlætt gætu upphafið eftir að fyrir lá að ásakanir Jóns Geralds féllu dauðar niður. Mér og fleirum varð fljótlega ljóst að of mikið lá undir af hálfu lögreglunnar til að aftur yrði snúið. Heiður áhrifamanna var í húfi. Manna sem höfðu ljáð ásökunum Jóns Geralds fulltingi og hvatt lögregluna til dáða. Síðar kom í ljós hverjir þeir voru þegar tölvupóstar Styrmis voru birtir í Fréttablaðinu. Styrmir, Kjartan, Jón Steinar, Haraldur og ónefndur foringi hinna innmúruðu að nafni Davíð. Miklu veldur sá er upphafinu veldur.

Frá upphafi hefur legið fyrir að rannsókn lögreglunnar hvílir á veikum grunni. Hún hefur ávallt einkennst af fumi og fáti og lítilli þekkingu á viðskiptum og bókhaldi. Sífellt var beðið um afhendingu nýrra gagna og oft á tíðum var beðið um gögn og skýringar sem þegar höfðu verið afhent. Starfsmenn félagsins máttu þola endalausar yfirheyrslur og dulbúnar hótanir. Stjórn félagsins sat undir hótunum um að aftur yrði gerð innrás í Baug Allt var reynt. Rangar upplýsingar voru bornar á milli vitna, þeim var hótað og þau vöruð við afleiðingum þess að spila ekki með lögreglunni, þá yrðu þau sett á sakamannabekk. Rannsóknin var illa skipulögð og hroðvirknisleg. Stjórnendur hennar lögðu fyrirfram engan trúnað á skýringar sakborninga, starfsmanna félagsins, endurskoðenda þess eða stjórnar. Allt kapp var lagt á að finna glæpinn. Sama hvað það kostaði. Með reglulegu millibili var því lekið í fjölmiðla að rannsóknin væri að vinda upp á sig og hún krefðist sífellt nýrri og nýrri aðgerða. Loks dró til tíðinda þegar fyrsta ákæran í Baugsmálinu leit dagsins ljós 1. júlí 2005.

1) Héraðsdómur vísaði málinu frá í heild sinni 20. september 2005.

2) Hinn 10. október 2005 staðfesti Hæstiréttur frávísunina að stærstum hluta en lagði fyrir héraðsdóm að taka átta ákæruliði til efnismeðferðar.

3) Ríkislögreglustjóri sagði sig frá málinu daginn eftir.

4) Héraðsdómur sýknaði sakborninga í öllum þeim liðum sem eftir voru.

5) Hæstiréttur staðfesti sýknudóma varðandi þá sex ákæruliði sem komu til kasta dómsins með áfrýjun ákæruvaldsins.

6) Björn Bjarnason skipaði nýjan saksóknara til að halda málinu áfram. Sesar var fallinn sagði Björn en sagan var ekki öll! Áfram skyldi haldið þessari vegferð.

7) Hinn 31. mars 2006 voru nýjar ákærur gefnar út í 19 liðum.

8) Hinn 21. júlí 2006 vísaði Héraðsdómur viðamesta ákæruliðnum frá dómi með þeim rökstuðningi að þar væri ekki lýst fjársvikum heldur viðskiptum! Hæstiréttur staðfesti frávísunina nokkru síðar.

Aðgerðir lögreglu gagnvart fyrirtæki mínu, fjölskyldu minni, samstarfsmönnum og mér sjálfum hafa nú staðið yfir í hartnær fimm ár. Loks sér fyrir endann á þessum ósköpum. Eins og að framan er lýst hafa aðgerðir lögreglunnar einkennst af kappi fremur en forsjá - afar lítilli fagmennsku - og reyndar hafa helstu forkólfar og ábyrgðarmenn málsins, Haraldur, Arnar og Jón H.B., hrökklast frá því við illan leik, rúnir öllu áliti og trausti. Eigi að síður hefur þetta verið mjög erfiður tími fyrir mig, fjölskyldu mína, vini og samstarfsmenn. Ég get ekki óskað neinum þess að ganga í gegnum slíka raun. Systir mín og faðir lágu undir ásökunum í málinu í rúm 4 ár. Þau hafa nú verið sýknuð af öllum ákærum. Eftir situr þó biturleiki og reiði. Hvernig er hægt að halda fólki í gíslingu sem þessari í svo langan tíma? Um leið hlýtur maður að spyrja hvað þeir menn hafa eiginlega verið að hugsa sem ábyrgð bera á þessari rannsókn og staðið hafa að henni með þeim hætti sem raun ber vitni. Ómögulegt er að átta sig á því hvað þetta hefur kostað ríkissjóð. Eru engin takmörk fyrir því hve langt menn mega ganga í slíkum ofsóknum? Verður enginn dreginn til ábyrgðar? Nú þegar hefur ríkið þurft að greiða tugi milljóna króna til sakborninga vegna málskostnaðar.

Þrátt fyrir allt framangreint er stórkostlegt að hugsa til þess að á sama tíma og klúður lögreglunnar hefur staðið yfir hefur okkur Baugsmönnum tekist að efla fyrir-tækið og vera í fararbroddi þeirra íslensku fyrirtækja er staðið hafa fyrir útrás atvinnulífsins, byggt upp eignir og starfsemi í öðrum löndum. Baugur er í dag margfalt öflugri en í ágúst 2002. Ég er þakklátur öllum þeim stóra hópi vina og vandamanna sem gert hafa mér og samstarfsfólki mínu þetta kleift. Ekki er þó vafi í mínum huga um að félagið hefur orðið af viðskiptatækifærum er nema hundruðum milljarða króna.

Þó að lyktir Baugsmálsins sýnist loks í sjónmáli er framundan mikill sirkus í Héraðsdómi Reykjavíkur. Áætlað er að aðalmeðferð í málinu taki 6-7 vikur. Rétt þykir mér því að draga saman í stuttu máli um hvað verður deilt og hvað mér er ætlað að sanna í réttarhöldunum. Lögreglan og ákæruvaldið virðast nefnilega líta svo á, að sakaðir menn sýni fram á sakleysi sitt. Sú er í öllu falli reynsla mín af samskiptum við þessa aðila.

Ákærunni má í grófum dráttum skipta í þrjá flokka:

Í fyrsta lagi eru meintar ólögmætar lánveitingar þar sem ákæruvaldið reynir að gera viðskipti milli Baugs og Gaums tortryggileg en Gaumur er fyrirtæki í eigu fjölskyldu minnar. Gaumur gekk á undan í ákveðnum viðskiptum og tók áhættu. Ekkert er í lögum sem bannar slíka hluti. Ekki var verið að hygla Gaumi á nokkurn hátt eins og sýnt verður fram á undir rekstri málsins þar sem skýrt mun koma fram hvernig Gaumur studdi við framgang félagsins með myndarlegum hætti. Vondir menn hvísluðu því að lögreglunni og ákæruvaldinu að orðatiltækið "að gefa gaum" hefði öðlast nýja merkingu. Það er þó fjarri lagi en þannig starfar nú Gróa á Leiti.

Í öðru lagi eru meint bókhaldsbrot þar sem ákært er fyrir einstakar færslur og staðhæft að þeim hafi verið ætlað að fegra uppgjör félagsins og hafa þannig áhrif á gengi Baugs á hlutabréfamarkaði. Hafi slíkt verið tilgangurinn voru til aðrar, mun einfaldari aðferðir líkt og allir þeir vita sem fást við rekstur og bókhald fyrirtækja. Ekki er horft á ársreikninga Baugs í heildarsamhengi. Með ákærunni opinberar ákæruvaldið skilningsleysi sitt á ýmsum lykilhugtökum í viðskiptalífinu. Þetta verður opinberað undir rekstri málsins, jafnvel á fyrstu dögum réttarhaldanna.

Í þriðja lagi er meintur fjárdráttur þar sem ákæruvaldið byggir á framburði Jóns Geralds Sullenbergers sem m.a. hefur hótað mér lífláti. Yfirvöld gerðu ekkert með þær hótanir. Um er að ræða greiðslur til fyrirtækis fyrir þjónustu. Fleiri fengu slíkan stuðning frá Baugi á þessum tíma er gegndu svipuðu hlutverki og hann gagnvart íslenskum heildsölum. Ekki stendur steinn yfir steini í ásökunum Jóns Geralds og ákæruvaldsins eins og fram mun koma undir rekstri málsins. Bækur félagsins gefa rétta mynd af stöðu félagsins. Þetta er staðfest af endurskoðendum og stjórn. Ég sem forstjóri hef haft fullan stuðning allra hluthafa í málinu. Því má í raun segja þegar horft er á þessar staðreyndir að það sé ótrúlegt að málið sé á leið inn í réttarsal.

Valdamiklir stjórnmálamenn og háttsettir menn innan lögreglunnar hafa um nokkra hríð hvíslað því að fólki - ekki síst fjölmiðlafólki - að Baugsmálið sé eitt umfangsmesta ,,fjársvikamál" sem yfirvöld hafa fengist við. Síðar bættist við ,,stærsta skattsvikamál sögunnar". Þegar liggur fyrir hvað er svona stórt og mikið við þetta mál. Í fyrsta lagi eru þess fá ef nokkur dæmi að æðstu yfirvöld landsins hafi haft önnur eins afskipti og lagt eins mikið undir í nokkru opinberu máli. Í öðru lagi eru þess fá ef nokkur dæmi að helstu áhrifamenn í stærsta stjórnmálaflokki þjóðarinnar, fyrir atbeina ritstjóra eins helsta morgunblaðs landsins, hafi haft önnur eins áhrif á aðkomu lögreglu í opinberu máli. Í þriðja lagi eru þess fá ef nokkur dæmi að opinbert mál hafi verið rekið áfram af öðru eins ofstæki og eins miklu kostað til og raun ber vitni. Í fjórða lagi eru þess fá ef nokkur dæmi að blásið hafi verið til sóknar í áberandi máli á eins veikum forsendum og í Baugsmálinu. Í fimmta lagi eru þess fá ef nokkur dæmi að ákæruvaldið hafi blásið til eins umfangsmikillar aðalmeðferðar fyrir dómi - ég vil kalla þetta sýndarréttarhöld - og í þessu máli. Hvað eiga öll þessi vitni að bera um? Þetta er stórt mál en einkum er það stórt vegna þess að þegar hátt er reitt til höggs og af rangindum þá verður fallið hátt og drunurnar miklar svo að undir tekur í fjöllunum þegar málið hrynur fyrir hinum innmúruðu og innvígðu valdsherrum og erindrekum þeirra sem ábyrgð bera á málatilbúnaði ákæruvaldsins í Baugsmálinu.

Höfundur er forstjóri Baugs Group.