Vinstri Grænir, hvað nú?

Stjórnmál á vinstri vængnum - Hafsteinn Hjartarson Stofnun Vinstri Grænna kom til á sínum tíma vegna þeirrar einföldu staðreyndar, að í þeirri deiglu tilrauna til að sameina vinstrimenn, og leiddi til stofnunar Samfylkingarinnar, voru helstu stefnumál íslenskra sósíalista fyrir borð borin. Í verkalýðsmálum virtist vera meirhluti meðal þeirra sem að sameingingu vinstrimanna stóðu, vilja stefna að hógværri verkalýðspólitík með þjóðarsátt um lífskjör að leiðarljósi. Frjáls markaður fyrir vinnuafl, fjármagn og vörur yrði að fá að dafna, því þannig væri helst hægt að tryggja grundvöll afkastamikils hagkerfis sem lyfta myndi lífskjörum þegar fram liðu stundir. Þessa pólitík gátu íslenskir sósíalistar ekki tileinkað sér, enda er henni stefnt gegn jöfnuði og hún elur af sér þjóðfélagslega sundrung á borð við þá sem við þekkjum hjá þjóðum eins og Bretum, Bandaríkjamönnum og Frökkum. Sagan hefur síðan sannað að þessi verkalýðspólitík var næg ástæða til að réttlæta stofnun Vinstri Grænna. Þessi stefna sem Samfylkingin aðhyllist, er lítið frábrugðin stefnu núverandi ríkisstjórnar í þessum málaflokki. Samfylkingin hefur að vísu aðrar áherslur en ríkisstjórnarflokkarnir á mikilvægi almenns skóla- og heilbrigðiskerfis og vill bæta hag hinna lægst launuðu með styrkingu þess. Innan Samfylkingarinnar er þó að finna pólitíska strauma í átt til einkavæðingar í skólakerfinu og aukinna umsvifa einkarekinna heilbrigðisstofnana sem lifa á Trygginarstofnun í skjóli Landspítalans. Hin ákveðna og einarða verkalýðspólitík sem menn á borð við Ögmund Jónasson og Eirík Jónsson hafa rekið, átti því ekki upp á pallvorðið hjá hinni nýju samfylkingu vinstrimanna og var sameining vinstrimanna því dæmd til að mistakast. Þröngsýni og hroki sem lýsti sér í köldum kveðjum frá þingmönnunum Bryndísi Hlöðversdóttur (áður lögfræðings ASÍ) og Sighvati Björgvinssyni sumarið1999 voru skýr merki um að ekki var verið að sameina alla vinstrimenn heldur bara suma. Samfylking sem knúði fram sameiningu hlaut að leiða til miðjumoðs og hringlandaháttar, stöðugra breytinga á stefnu eftir því sem pólitískir vindar blása. Með orðum flokksholls stuðningsmanns Össurar formanns: "Við spilum þá tónlist sem hugsanlegir skjósendur væntanlega vilja heyra." Slík samfylking hlaut að mistakast. Það er fyrst þegar menn unna hver öðrum að hafa ólíkar skoðanir, en geta þó unnið saman að grundvallarmálum sem von er til að raunveruleg samfylking verði annað en andhverfa sjálfsín sem nú um stundir tekur á sig form grátbroslegs formannsslags. Herstöð og lýðræðisást Hinu nýja sameiningarafli vinstrimanna þótti rétt að setja herstöðvamálið á ís, svipað og hin vandræðalega þverpólitíska stjórnmálahreyfing, Kvennalistinn, þurfti að gera af illri nauðsyn. Herstöðvamálið hafði verið bitbein íslenskra stjórnmálaflokka svo sem elstu menn muna. Hugsjón vinstrimanna um brottför hersins, sem hefur notið mikils fylgis meðal manna úr öllum flokkum, skyldi fórnað fyrir draum stjórnmálamanna á borð við Ólaf Ragnar Grímsson, Jón Baldvin Hannibalsson og Össur Skarphéðinsson um að verða forsætisráðherra á Íslandi. Hinn nýji flokkur skyldi skipa sér með flokkum sem kallað hafa sig "Lýðræðisflokka", sem telja sig eina borna til áhrifa um utanríkismál Íslands. Hinir svokölluðu lýðræðisflokkar byggðu þessa skilgreiningu á sérstöðu sinni í viðhorfum, sem einna helst mætti líkja við "macarthyisma" þann sem rekinn var gegn vinstrimönnum í Bandaríkjunum á sjötta áratug síðustu aldar og mengaði utanríkisstefnu þeirra þjóða sem fylktu sér á bakvið hið ríka stórveldi í vestri. Þetta reyndist hinn i nýju "Samfylkingu" frábært pólitískt tæki til að stuðla að klofningi sósíalista frá samfylkingu vinstrimanna. Af þessari ástæðu einni varð að stofna heiðarlegan vinstriflokk, sem ekki var tilbúinn til að selja sína huldumey. En hvernig á svo framhaldið að verða? Hvernig mun t.d. Vinstrihreyfingunni-Grænt framboð ganga að vera bæði vinstri og græn? Græningjum Þýskalands gengur ekki vel að fóta sig í ríkisstjórn og að vera jafnframt grænir. Hugmyndafræðilega eru þeir veikir og hafa reynst frekar tækifærissinnað stjornmálaafl. Vinstri-grænir (VG) eiga enn tiltrú vinstrimanna sökum þess að flokkurinn á rætur í hreyfingu sósíalista á Íslandi og meðal þeirra sem vilja vernda náttúru landsins. Síðarnefndi hópurinn ljáir þó fleiri flokkum stuðning sinn enda ætti verndun náttúrunnar að vera þverpólitískt mál. En þó hafa alllengi sést merki þess að hægiöflin í landinu ætli að kljúfa þjóðina um flokkslínur, líkt og í herstöðvamálinu, með því að ganga hart fram með stóriðjustefnuna sína. Ekki lofar hinn stórfurðulegi línudans Össurar Skarphéðinssonar um Eyjabakka og Kárahnjúka góðu hvað framtíðina varðar. Hann virðist vera til sölu hvenær sem er. Spurningin stendur bara um verðið. Að dansa á línu í kjósendaleit Það hefur verið sífelt stef í íslenskri pólitík að stjórnmálamenn kyssa á vönd íhaldsins, ef það getur aðeins tryggt þeim aðilda að ríkisstjórn. Þeir flokkar sem hafa lagt sig í líma við að þjóna íhaldinu hafa og fengið að kalla sig ásamt því "líðræðisflokka". Sú er alla vega lína Framsóknarflokksins í dag eins og dæmin sýna. Lína Samfylkingarinnar virðist töluvert á annan veg. Þar á bæ telja menn að farsælt geti talist að fara í beina samkeppni við Sjálfstæðisflokkinn, ekki með nýjum hugmyndum, heldur með því að beygja stefnu vinstrimanna upp að stefnu Sjálfstæðisflokksins og mynda þannig mótvægi við þennan stærsta stjórnmálaflokk á Íslandi. Nú er það svo að Sjálfstæðifslokkurinn hefur beitt sér fyrir miklum breytingum í landinu, sem hafa skilað fjármagnseigendum á stuttum tíma meiri hagnað en áður hefur þekkst í sögu lýðveldisins. Ætli Samfylkingin sér svipað hlutverk í íslenskum stjórnmálum og Sjálfstæðisflokurinn er rétt að spyrja: Hverju hyggst Samfylkingin beita sér fyrir? Fram að þessu hefur það verið alveg á huldu, nema hvað hún hefur stutt Sjálfstæðisflokkinn í flestum grundvallaratriðum, aðeins látið í ljósi aðrar áherslur. Sókn Samfylkingarinnar eftir þeirri óskastöðu að verða mótvægi við Sjálfstæðisflokkinn virðist ætla að leiða til þess að kjósendum verður gefinn kostur á að velja á milli tveggja flokksnafna en stefnan er sú sama. Ef sú íþrótt að kyssa á íhaldsvöndinn hefur verið helsta iðja íslenskra flokka er rétt að spyrja spurningar. Með tilliti til breyttrar pólitískrar stöðu í landsmálum þar sem Samfylkingin trónir við hlið Sjálfstæðisflokksins í nöktu skoðanaleysi sínu er rétt að spyrja spurningar. Já að slíkum staðreyndum gefnum er rétt að spyrja þeirrar spurningar hverjir verða fáanlegir til að kyssa á vönd Samfylkingarinnar? Verða það ef til vill Vinstri Grænir? Ef spurt er hvað Samfylkingin og Vinstri Grænir ætlast fyrir í helstu málaflokkum kemur athyglisvert í ljós: Samfylkingin vill bæta hag landsmenna með því að efla fjármagnseigendur svo þeir geti bætt kjör launafólks. VG vill sterka verkalýðshreyfingu. Samfylkingin vill ekki reka herinn. VG vill herinn burt. Samfylkingin á Austurlandi barðist hatrammlega fyrir byggingu Kárahnjúkavirkjunar. VG er á móti virkjuninni. Samfylkingin vill að Íslendingar gangi í Evrópusambandið. VG er á móti inngöngu. Samfylkingin hefur viljað selja allar mjólkurkýr ríkisins, studdi sölu bankanna og styður sölu Símans. VG er á móti allri einkavæðingu. Vinstri Grænir eru að sjálfsögðu líklegir til að vinna með Samfylkingunni í ríkisstjórn vegna þess að þessir flokkar eiga báðir sameiginlegar pólitískar rætur. En ef litið er á ofangreindan sambanburð á afstöðu flokkanna til mikilvægra málaflokka, getur það reynst erfitt, nema að til komi einhvers konar helmingaskiptastjórn. Alla vega er ljóst að samstarf flokkanna útheimtir að til staðar sé styrk forusta í hvorum flokki fyrir sig. Slík styrk forysta getur aðeins skapast af öðru tveggja ótakmarkaðri forustuhollustu inna flokkanna, sem ekki er líklegt, eða fyrnasterkri málefnastöðu þeirra beggja, þannig að ljóst verði strax í upphafi samstarfs hvers verði að vænta af slíkri samstjórn. Hér komum við að höfuð vanda vinstrimanna. Vinstri Grænir eru smáflokkur með 5 þingmenn en Samfylkingin stór flokkur með 20 þingmenn. Vinstri Grænir eru vart pólitískt afl á þingi. Flokkurinn hefur sterka málefnastöðu og sterkan vinsælan formann. En honum virðist fyrirmunað að bjóða fram fólk sem sópar fylgi að flokknum. Afskipti formannsins af framboðsmálum fyrir kosningar hafa verið með endemum og leitt til þess að framboð hafa reynst algjörlega misheppnuð. Stundum er eins og menn séu bara með málamyndaframboð, eða eigi sér þá afsökun að hafa aldrei boðið fram fyrr. Ekki er leitað til einstaklinga sem sýna pólitískan styrk, og er jafnvel svo að flokksforustan virðist ekki þekkja það fólk sem styður hann. Er nú mál að linni. Flokkur sem á erindi við fólkið í landinu er það virkur að hann þekkir sitt heimafólk. Hann á ekki í vandræðum í framboðsmálum. Hann á sína stóru kró í fjárhúsi kjósenda og er ekki hafður úti í hrútakofa einn á báti, nema þegar glamrar í eggjstokkum stóru flokkanna. Ætli Vinstri Grænir sér alvöruhlutverk í íslenskum stjórnmálum er nauðsynlegt að hafja undirbúning að framboðum fyrir næstu alþingiskosningar. Er þá mælst til þess að formaður flokksins og tryggir viðhlægjendur haldi sér fjarri þeim undirbúningi, þar til til þeirra er leitað af til þess bæru fólki. Óbreyttir Vinstri Grænir eru fullfærir um að velja hjálparlaust dugmikla frambjóðendur úr sínum eigin röðum. "Lýðræðisleg leiðbeining" flokksformannsins hefur hingað til reynst bjarnargreiði.  Greinarhöfundur er fyrrverandi formaður Vinstrihreyfingarinnar, græns framboðs, í Kópavogi.