„Þetta er smjörklípa“

Þó nokkuð hefur verið rætt og ritað um bókun 35 síðan að Íslendingar neituðu áframhaldandi aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar sögðu niðurstöðuna skýrt merki um ánægju með EES-samninginn og forsætisráðherra hefur sagt að áhersla verði lögð á að koma bókun 35 í gegnum þingið á komandi þingvetri.

Samkvæmt fjölmiðlafulltrúa ESA sem fréttastofa ræddi við hefur Eftirlitsstofnun EFTA gert athugasemdir í nýlegum samskiptum við íslensk stjórnvöld vegna bókunar 35. Ef EES samningurinn verði ekki uppfylltur sé verið að skoða að stefna Íslandi. Engin tímasetning um mögulegt samningsbrotamál liggur fyrir að svo stöddu.

Esa hefur áður sent stjórnvöldum formlegt álit vegna þess að bókunin hefur ekki verið innleidd hér á landi.

Utanríkisráðherra skoraði á Sigmund Davíð Gunnlaugsson, formann Miðflokksins, að gerast fyrsti flutningsmaður væntanlegs frumvarps í Silfrinu á sunnudag sem Sigmundur tók ekki vel í.

Afstaða Sjálfstæðisflokksins óljós

Stjórnarandstaðan mun leggja fram þingsályktunartillögu um að draga umsókn Íslands í Evrópusambandið formlega til baka ef ríkisstjórnin gerir það ekki. Ferill málsins hefur verið til umræðu innan utanríkismálanefndar.

Árið 2023 lagði Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir, þá utanríkisráðherra og varaformaður Sjálfstæðisflokksins, fram stjórnarfrumvarp um bókun 35 og Guðrún Hafsteinsdóttir formaður Sjálfstæðisflokksins varði til að mynda bókun 35 í júní á síðasta ári. Málið hefur verið lagt fram á þingi þrisvar sinnum frá árinu 2023.

Guðrún baðst undan viðtali varðandi hver afstaða Sjálfstæðisflokksins væri núna gagnvart bókuninni. Samkvæmt heimildum fréttastofu mun þingflokkur Sjálfstæðisflokksins funda í vikunni þar sem bókun 35 verður til umræðu.

Ekki tímabært að ræða málið að sögn Guðlaugs

Guðlaugur Þór Þórðarsson, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, segir ríkisstjórnina afvegaleiða umræðuna með því að leggja áherslu á bókun 35 við þessi tímamót.

„Þetta er smjörklípa. Það fór fram þjóðaratkvæðagreiðsla sem enginn bað um. Ríkisstjórnin tapaði henni, niðurstaðan er mjög skýr. Nei þýðir nei. Ríkisstjórnin hefur ekki enn upplýst hvort hún ætli að fara eftir þjóðaratkvæðagreiðslunni og er þess vegna að reyna að draga athyglina frá því. En hún þarf auðvitað að fara eftir því sem að þjóðin sagði og draga þessa umsókn til baka. Önnur mál verða að bíða þangað til við klárum það mál.“

Bókun 35 hefur verið hluti af EES-samningnum frá því hann tók gildi 1. janúar 1994 og fjallar í stuttu máli um skyldu aðildarríkja til að tryggja stöðu reglna frá EES gagnvart landslögum. Ef bókunin yrði innleidd myndu reglur EES gilda framar lögum Alþingis í dómsmálum nema Alþingi mæli fyrir um annað, EES-reglur myndu undir engum kringumstæðum ganga framar stjórnarskrá. Eins og stendur meta dómstólar hvort eigi að miða við reglur EES eða lög stjórnvalda ef þau stangast á.

Mun Sjálfstæðisflokkurinn standa í vegi fyrir því að áhersla verði lögð á bókun 35 eða er afstaða flokksins enn sú sama til bókunarinnar?

„Við skulum bara ræða þau mál og önnur þegar þar að kemur. Við skulum klára þessa þjóðaratkvæðagreiðslu og niðurstöðu hennar. Það er með ólíkindum að það sé verið að tala um eitthvað annað nákvæmlega núna. Það er algjörlega með ólíkindum.“

Hann segir ríkisstjórnina ekki gera nóg með því að gefa fram að hún muni ekki fara í aðildarviðræður við Evrópusambandið.

„Alls ekki. Við skulum ekki gleyma því að það vissi enginn að aðildarumsóknin væri gild. Ríkisstjórnin setti allt sitt púður og alla sína orku í það að plotta það með Evrópusambandinu að hún væri í gildi. og sagði: „Hér er umsókn sem er í gildi. Eigum við að halda áfram með hana?“ Þjóðin sagði nei. Það þýðir það að menn þurfa þá að draga þessa umsókn til baka og um það snýst málið. Það er niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslunnar. Nei, þýðir nei.“

„Merkileg forgangsröðun“

Diljá Mist Einarsdóttir, þingmaður Sjálfstæðisflokksins í utanríkismálanefnd og annar varaformaður nefndarinnar, segir í samtali við fréttastofu að farið verði yfir málið þegar það kemur inn í nefndina. Hún vildi ekki gefa upp afstöðu sína gagnvart bókuninni né flokksins en gagnrýnir það að bókunin og fleiri mál hafi verið sett til hliðar á meðan ríkisstjórnin skoðaði inngöngu í Evrópusambandið.

„Þetta er merkileg forgangsröðun í þessu efnahagsástandi. Þetta mál mátti samt greinilega bíða allan þennan tíma á meðan ríkisstjórnin var í ESB-vegferð,“ sagði Diljá. Hún bendir jafnframt á að enn eigi eftir að koma í ljós í hvaða búningi innleiðing bókunarinnar muni vera þegar það verður að endingu lagt fyrir þingið.