Því er ekki betur vandað til verka?

Um daginn hlustaði ég á viðtal á visir.is við Ágúst Ólaf Ágústsson, aðstoðarmann Ingu Sæland menntamálaráðherra. Ég get nú ekki sagt að ég hafi séð ljósið þegar aðstoðarmaðurinn fór yfir ýmsar boðaðar breytingar sem snúa m.a. að námsmati og í því ljósi er ýmislegt sem mig langar að vekja athygli á. Gott og vel að breyta bókstöfum yfir í tölustafi en hverju breytir það í raun, á að breyta hugmyndafræðinni og nálguninni í núgildandi Aðalnámskrá grunnskóla? Ef ég hefði nú verið að hefja nýtt skólaár sem náms- og starfsráðgjafi eða kennari á unglingastigi og kennt m.a. 10. bekk hefði mér fundist verulega óþægilegt og óviðunandi með öllu að byrja veturinn án þess að hafa fast land undir fótum þegar kemur að námsmati og skipulagi á kennslu námsgreina.

Hvað og hvernig á að meta?

Námskráin byggir á hæfniviðmiðum og það á að meta framfarir nemenda. Ekki bara að kunna ákveðnar staðreyndir eða fá rétt svör við spurningu, heldur þarf nemandinn að hafa tök á að geta yfirfært og nýtt sér það sem verið er að vinna með í skólanum frá degi til dags. Í viðtalinu kom fram að það væri mun skýrara fyrir nemanda að fá 8 í staðinn fyrir B. Aðstoðarmaðurinn gat þess því miður ekki að í núverandi kerfi er lagt upp með að B merki að nemandi hafi náð öllum hæfniviðmiðum í viðkomandi námsgrein og það á alls ekki að varpa bókstöfum yfir í tölustafi eins og hann gerði. B+ og A sé þá lýsing á stöðu nemanda sem hefur aflað sér dýpri og víðtækari hæfni en lagt er upp með. Þegar þetta námsmatsform var fyrst kynnt til sögunnar var sagt að dreifingin ætti að nálgast „normalkúrfu“ – þ.e. eðlilega aðeins örfáir nemendur sem landa A á sama hátt og fáir ættu að vera með D. Við hljótum að geta áttað okkur á þessari uppbyggingu og hugsun.

Samanburðarhæft námsmat?

Auðvitað gæta grunnskólar jafnræðis og gegnsæis í námsmati, en samræmd próf til jafns á við skólamat geta tryggt bæði fjölbreyttara námsmat og meiri samræmingu. Hér á árum áður útskrifaðist nemandi með lokaeinkunn sem var meðaltal úr samræmdu prófi og skólaeinkunn í samræmdum greinum, sem voru á tímabili allt að sex greinar. Það er nauðsynlegt að hafa aðgengilegt miðlægt samræmt námsmat, sýnilegan framfarastuðul fyrir hvern og einn nemanda og síðan er gott að sjá stöðu sína miðað við jafnaldra. Þetta eru nauðsynlegar upplýsingar fyrir nemandann, foreldra, skóla og yfirvöld. En munum að samsetning nemendahópa er mjög mismunandi og alls ekki sanngjarnt að setja alla undir sömu mælistiku - og því ekki réttlátt að birta opinberlega niðurstöður hvers skóla fyrir sig.

Hvernig verður tekið tillit til ólíkrar stöðu nemenda?

Nú er boðað að taka á upp tölustafakvarða frá 1 og upp í 10 en lægst verði gefið 4, þ.e. þá er verið að segja að viðkomandi nemandi hafi náð 40% af því sem til var ætlast - en í rauninni er engin trygging fyrir því að það sé raunhæft mat. Ég spyr þá – á að hætta við að hafa einkunnir stjörnumerktar sem merkir að nemandi hafi unnið eftir einstaklingsnámskrá t.d. nemandi með greiningar sem hafa áhrif á námshæfni og námsmatið því einstaklingsmiðað? Viðkomandi stjörnumerktir nemendur sótti þá oftast um á almennum námsbrautum eða á sérnámsbrautum framhaldsskólanna. En námið á þessum brautum gengur út á að mæta ólíkum þörfum nemenda, mæta hverjum og einum þar sem hann er staddur. Hvernig verður þessu háttað næsta vor, hvernig verður tekið tillit til ólíkra stöðu nemenda?

Liggur skiptingin fyrir?

Fram kom í umræddu viðtali að nú á að skipta námgrein t.d. íslensku niður í þætti; bókmenntir, ritun, stafsetningu, málfræði...... og gefa hverjum þætti ákveðið prósentuvægi. Er þessi skipting fyrirhuguð í öllum námsgreinum? Er skiptingin tilbúin í öllum greinum t.d. fyrir 10.bekk? Ef já – hvar er hægt að nálgast þær upplýsingar? Þessi skipting hefur augljóslega áhrif á kennsluna og hvernig kennari skiptir námstímanum niður á milli námsþáttanna. Er til nægilegt námsefni í öllum greinum sem tekur mið af boðaðri skiptingu?

Auðvitað má alltaf breyta og endurmeta en…!

Það er nauðsynlegt og grundvallaratriði að tryggja að boðaðar breytingar séu vel ígrundaðar, þær efli skólastarf, séu unnar í samvinnu þeirra sem hlut eiga að máli, vel kynntar og það sjái allir fyrir endann á breytingunum. Ég óttast að þessar boðuðu breytingar séu ekki hugsaðar til enda, það hefði þurft að gefa sér betri tíma og víðtækara samráð við þá sem hlut eiga að máli. Að byrja skólaárið í óvissu, geta ekki svarað nemendum né foreldrum og heyra svo að það þurfi að kynna og innleiða þessar breytingar lungað úr hausönninni er ekki boðlegt. Allt sem viðkemur skólanámskrám, sem taka eiga á uppbyggingu námsgreina og námsmati, þarf að liggja fyrir á fyrsta degi nýs skólaárs.

Höfundur er fyrrverandi kennari og náms- og starfsráðgjafi.