Þarftu að vita mikið um ESB til að kjósa 29. ágúst?

Árný Elínborg Ásgeirsdóttir skrifar 23. ágúst 2026 23:44

Framundan er söguleg þjóðaratkvæðagreiðsla og mikið í húfi, því er mikilvægt að sem flestir nýti atkvæðisrétt sinn. Það einfalda við þjóðaratkvæðagreiðsluna í ágúst er að kostirnir eru bara tveir. Það er misvísandi að þeir séu ritaðir JÁ og NEI og það hefur í raun flækt umræðuna óþarflega. Nákvæmara hefði verið að ræða um valkostina SJÁ og EKKI SJÁ. Þannig myndu kostirnir umritast:

JÁ = SJÁ

NEI = EKKI SJÁ

Atkvæðagreiðslan í ágúst snýst í grunninn um hvort við viljum sjá samning milli ESB og Íslands og þar með setja slíkar viðræður milli Íslands og ESB í gang. Undir venjulegum kringumstæðum þegar boðnir eru kostirnir NEI og JÁ liggja fyrir allar upplýsingar, en ekki í þessu tilviki. Það flækir umræðurnar og má segja að bæði herferðir JÁ og NEI liða byggi að stóru leyti á getgátum þangað til að við sjáum samning. Kjósendur gera þó auðvitað sitt besta með þær upplýsingar sem þeir hafa, en óhjákvæmilega fylgir valkostunum einnig ólík ábyrgð og áhætta.

Valkosturinn SJÁ (JÁ)

Ef þessum valkosti er greitt atkvæði þá þarf viðkomandi ekki að kynna sér ESB alveg strax til hlítar, og ekki heldur að gera upp hug sinn um hvort Ísland eigi að ganga inn í ESB eða ekki. SJÁ þýðir í raun bæði sjá samning og sjá til. Ef meirihluti þjóðar kýs þennan valkost þá fara í gang viðræður sem leiða til þess að við sjáum samning síðar. Í

kjölfarið fáum við mun ítarlegri upplýsingar og eigum auðveldara með að ræða inngöngu í ESB af alvöru og hvort það þjónar okkar hagsmunum.

Valkosturinn EKKI SJÁ/ NEI

Ef fólk hallast að því að greiða þessum valkosti atkvæði þá er mikilvægt að viðkomandi geri sér grein fyrir ábyrgðinni og áhættunni sem honum fylgir - og taka þá ábyrgð alvarlega og kynna sér málin eins vel og hægt er. Ef það er slegið út af borðinu að skoða samning þá gæti verið verulega mikið í húfi. Því er mikilvægt að vera eins viss og mögulegt er hvort viðkomandi vilji loka alveg á ferlið áður en hægt er að sjá samning.

Ég tók saman punkta og spurningar ef það hjálpar einhverjum í eigin þekkingarleit:

Gervigreindin er ekki óskeikul, en hún gæti verið gagnlegt tæki til að leita að svörum, sérstaklega ef þú biður hana að finna handa þér frumheimildir. Þetta getur verið hjálplegt í ljósi þess hve herferðirnar fyrir þessa atkvæðagreiðslu eru kappsamar. Einnig er hægt að finna margs konar lesefni á netinu og vönduð hlaðvörp.
Þú gætir þurft að vera á varðbergi á samfélagsmiðlum og almennt gagnvart því að erlend stórveldi eða stórir innlendir hagsmunaaðilar reyni að hafa áhrif á atkvæði þitt. Gott er að skoða hverjir standa að upplýsingunum, hvaðan þær koma og hvort hægt sé að rekja þær til frumheimilda.
Einhverjir sem hallast að því að greiða NEI atkvæði hafa áhyggjur af fullveldinu, fiskimiðunum, landbúnaði, að missa krónuna, kostnaði við ESB og að hafa ekki áhrif innan ESB. Þú getur spurt gervigreindina eða internetið um þetta allt í þaula. Því meiri upplýsingar því minni ótti, og því betri ákvörðunartaka.
Hefurðu kynnt þér hvernig heimurinn hefur gjörbreyst við framgöngu Bandaríkjanna? Hvernig það hefur haft áhrif á alþjóðakerfin? Með hvaða hætti Ísland hefur byggt velmegun sína og treyst á öryggi sitt hingað til út frá þessum alþjóðakerfum?
Þarf Ísland skjól og aukna samvinnu, hvort sem það er efnahagslegt, pólitískt eða út frá öryggissjónarmiðum? Hverju þurfum við skjól fyrir?
Ef við kjósum að velja okkur eitthvað skjól: Hvaða stórveldi eða bandalög eru líkleg til að vera treystandi til að vernda okkur þegar við þurfum og hvaða stórveldi eða bandalög gætu verið ógn við velferð landsins?
Hefur aðild Íslands að ESB einhvern fælingarmátt þegar kemur að árásum á landið út frá fjölþátta ógnum eða yfirtöku á landinu.
Hefur eitthvað breyst í NATO við framgöngu Bandaríkjanna?
Hvaða þættir, tengdir efnahagsmálum, náttúru og öðru, gætu haft áhrif á að staða Íslands myndi breytast til hins verra síðar?
Gætu vextir á Íslandi lækkað ef við göngum í ESB, þótt við tökum ekki upp evru. Gætu þeir lækkað við upptöku evru síðar?
Myndu efnahagslegar sveiflur minnka á Íslandi við að ganga í ESB?
Myndi kostnaður við að lifa minnka við að ganga í ESB?
Hvernig er styrkjakerfi ESB og hvernig myndi það gagnast Íslandi?
Er líklegt að EES samningurinn haldi til framtíðar? Hafa EES löndin verið að reka sig á hindranir fyrir að vera ekki alveg inni í ESB? Eru einhverjar líkur á að
Noregur, kjölfestan í EES, sæki um aðild að ESB? Hvað yrði þá um EES samninginn og stöðu Íslands?
Hvernig er samningsstaða okkar núna? Hver er munurinn á samningsstöðu okkar núna og þegar viðræður fóru fram síðast? Hverju skiptir að velja tímasetningu þegar samningsstaða er góð?
Hvaða tækifærum gæti Íslands misst af við að hafna viðræðum?