Una 72% evrópu­búa sér vel í Evrópu­sam­bandinu?

Langflestir íbúar ESB-ríkjanna telja að lönd þeirra hafi notið góðs á aðildinni. Fyrir aðildarríkin í heild var hlutfallið 72%. Hjá Írum var það 93%, hjá Litháum og Portúgölum 92% og hjá Möltubúum og Lúxemborgurum 91%. Niðurstaðan er afgerandi og smáþjóðirnar virðast una hag sínum sérlega vel. Hún virðist jafnvel sýna að aðild auki áhrif þeirra og styrki fullveldið.

Þannig hefur niðurstaða úr nýjustu könnun Eurobarometer verið borin á borð fyrir Íslendinga, þar á meðal af Evrópuhreyfingunni sem hefur notast við 72% töluna. Þetta virðist segja sína sögu. Svo virðist sem Evrópusambandið njóti mikils stuðnings meðal þeirra sem þekkja það af eigin raun.

En um hvað voru þessi 72% spurð?

Í spurningu QA9 í Standard Eurobarometer 105 var spurt, í íslenskri þýðingu:

Þegar allt er tekið með í reikninginn, myndir þú segja að (LANDIÐ OKKAR) hafi á heildina litið notið góðs af aðild að Evrópusambandinu eða ekki?

Taking everything into account, would you say that (OUR COUNTRY) has on balance benefited or not from being a member of the EU?

Alls völdu 72% „notið góðs af“, 23% „ekki notið góðs af“ og 5% „veit ekki“.

Ekki var spurt um stuðning við Evrópusambandið eða ánægju með aðildina. Þaðan af síður var spurt um áhrif smáríkja eða fullveldi þeirra. Spurningin snerist aðeins um það hvort svarandinn teldi land sitt hafa notið góðs af á aðildinni eða ekki.

En hvað merkir það? Hversu mikill þurfti ávinningurinn að vera? Dugði örlítill ávinningur til að svara játandi? Og hverjir höfðu notið góðs af? Fólk getur talið land sitt hafa gert það þótt það telji ávinninginn hafa fallið öðrum í skaut en kostnaðinn á sig.

Spurningin mælir aðeins almennt mat á því hvort landið hafi í heild notið góðs af aðild. Sá sem taldi aðildina hafa haft bæði mikla kosti og mikla galla gat ekki sagt það. Sá sem taldi hana hafa litlu breytt gat ekki gefið það til kynna heldur. Ekki var heldur boðið upp á samsvarandi neikvæðan kost.

En Í spurningu QA8 í sömu könnun var spurt hliðstæðrar spurningar hvort aðild landsins að ESB væri almennt góð, slæm eða hvorki góð né slæm. Þar sögðu 58% að hún væri góð, 12% að hún væri slæm og 29% völdu „hvorki góð né slæm“. Nær þriðjungur svarenda valdi hlutlausan kost þegar hann stóð til boða. Í spurningunni sem 72% talan er sótt í var enginn slíkur kostur.

Gagnrýni á spurningu Eurobarometer er ekki ný. Þýski fræðimaðurinn Hans Herbert von Arnim fjallaði um spurninguna árið 2006 og taldi Eurobarometer draga upp fegraða mynd af afstöðu almennings til Evrópusambandsins. Fræðimennirnir Martin Höpner og Bojan Jurczyk tóku hana síðar fyrir í sinni rannsókn “How the Eurobarometer Blurs the Line between Research and Propaganda”.

Samanburðurinn sannar ekki að mismunandi svarmöguleikar hafi einir valdið mismuninum. Hann bendir þó skýrt til þess að blönduð og hlutlaus afstaða hafi verið útbreidd. Í könnun Forschungsgruppe Wahlen frá 2006 völdu 46% svarenda „bæði kosti og galla“. Í spurningu QA8 í Eurobarometer 105 völdu 29% „hvorki góð né slæm“. Hvorugur þessara svarmöguleika var í boði í QA9, spurningunni sem 72% talan er sótt í.

Með þetta í huga er fróðlegt að sjá hvernig talan hefur verið kynnt.

Í grein Páls Rafnars Þorsteinssonar, stjórnarmanns hjá Evrópuhreyfingunni, var hún kölluð „afgerandi niðurstaða“ og „merkilegur vitnisburður“. Hátt hlutfall í smærri ríkjum taldi Páll benda til þess að þau hefðu áhrif innan sambandsins og að aðild styrkti fullveldi þeirra. Í grein Þorvaldar Gylfasonar var niðurstaðan túlkuð svo að öll 27 aðildarlöndin „uni sér vel“ í ESB. DV kallaði síðan ríkin með hæstu hlutföllin þau „ánægðustu“ með veruna í ESB.

Á sama tíma hafa áberandi talsmenn já-sinna gert baráttuna gegn upplýsingaóreiðu að sínu máli. Benedikt Jóhannesson, stofnandi Viðreisnar, skrifaði á Vísi að upplýsingaóreiða væri herbragð sem andstæðingar aðildar beittu óspart. Utanríkisráðherra hefur sakað andstæðinga viðræðna um að leita í handbók Farage og Reform og dreifa falsupplýsingum.

Netvís, sem heyrir undir Fjölmiðlanefnd, nefnir það beinlínis sem dæmi um upplýsingaóreiðu að „setja tölur eða gögn fram á þann hátt að þau gefi ranga eða villandi mynd af raunveruleikanum“. Á þann mælikvarða verður líka að skoða 72 prósentin. Er sanngjarnt að láta svar um óskilgreindan ávinning jafngilda því að langflestir uni sér vel í sambandinu? Er engin upplýsingaóreiða þar?

Í sömu könnun, Eurobarometer 105, kom líka fram að aðeins 51% treysti ESB og aðeins 32% telja sambandið á réttri leið.

Höfundur er sósíalisti og hönnuður.