Hvar liggur á­byrgðin?

Í vetur vakti hlaðvarpsserían Biskupsmálið eftir Gabríelu Bryndísi Ernudóttur mikla athygli. Um leið eru liðin fimmtán ár frá útkomu bókarinnar Ekki líta undan, þar sem ég sagði frá kynferðisofbeldi sem Ólafur Skúlason biskup, faðir minn, beitti mig.

Þegar ég byrjaði að vinna úr afleiðingum ofbeldisins fyrir um tuttugu árum fann fljótlega fyrir sterkri ábyrgðartilfinningu. Ég taldi mig eina bera ábyrgð á því að uppgjör Biskupsmálsins færi fram. Ég vonaði jafnframt að slíkt uppgjör gæti orðið til góðs fyrir mig, fjölskyldu mína og kirkjuna og að aukin þekking á kynferðisofbeldi gæti varið börn gegn því að lenda í klóm kynferðisbrotamanna.

Það tóku mér ekki allir fagnandi. Margir lögðu stein í götu mína en aðrir studdu mig dyggilega og uppgjörið fór fram.

Kynferðisofbeldi felur alltaf í sér valdbeitingu. Við sem höfum orðið fyrir slíku þekkjum tilfinninguna að vera vanmáttug og valdalaus. Með því að berjast fyrir uppgjörinu fann ég að ég var einhvers megnug og það var, þrátt fyrir mótlæti, á vissan hátt valdeflandi.

Þörfin fyrir að axla ábyrgð átti sér samt sársaukafyllri rætur. Hún spratt úr djúpstæðri sektarkennd og skömm. Slíkar tilfinningar eru algengar afleiðingar kynferðisofbeldis. Mér fannst ég á einhvern hátt samsek föður mínum ekki síst gagnvart Sigrúnu Pálinu og konunum sem stigu fram í febrúar 1996.

En eitt þarf að vera alveg skýrt:

Ábyrgðina á ofbeldinu bar faðir minn einn.

Baráttunni er þó ekki lokið.

Fimmtudaginn 20. ágúst verður haldið málþing undir yfirskriftinni Vald og ábyrgð. Þar ætlum við að skoða hvert okkur hefur miðað, hvar við stöndum í dag og hvert við viljum stefna.

Við þurfum að nefna hlutina réttum nöfnum, líta ekki undan og láta þolendur ekki sitja uppi með ábyrgðina á því að stöðva gerendur.

Það getur aldrei verið á ábyrgð þolanda að stöðva gerandann. Sú ábyrgð liggur hjá samfélaginu öllu og ekki síst réttarkerfinu.

Við þurfum réttarkerfi sem þolendur geta treyst og samfélag sem hefur kjark til að takast á við erfið mál og gera þau upp.

Ábyrgðin má aldrei lenda hjá þeim sem brotið var gegn.

Höfundur er