Vel­ferð þarf rými

Reykjavík á að vera borg fyrir alla. Það er fallegt og gott markmið, en það má ekki vera orðin tóm. Borg fyrir alla þarf líka að virka fyrir þau sem standa höllum fæti, fyrir fólk í neyð og fyrir þau sem þurfa á stuðningi samfélagsins að halda þegar lífið verður flókið.

Umræða síðustu daga um Kaffistofu Samhjálpar minnir okkur á þetta. Kaffistofan sinnir mikilvægu hlutverki fyrir fólk sem á erfitt með að sjá sér fyrir nauðsynjum dagsins. Þjónustan snýst ekki aðeins um mat heldur um mannlega reisn, öryggi og hafa stað til að leita á þegar allt annað bregst.

Þegar slík starfsemi stendur frammi fyrir óvissu um framtíðaraðstöðu sína er eðlilegt að borgin taki stöðuna alvarlega. Opinber kerfi geta ekki leyst öll verkefni ein og sér. Öflugt samfélag byggir líka á sterkum félagasamtökum sem njóta trausts og ná til fólks á annan hátt en hið opinbera getur. Það þýðir ekki að Reykjavíkurborg eigi sjálfkrafa að taka yfir rekstur félagasamtaka eða leysa húsnæðismál þeirra. En það þýðir að borgin eigi að vera tilbúin að leita lausna í samstarfi við þá sem reka þjónustuna, íbúa í nágrenni og aðra hagaðila.

Slík vinna þarf þó að vera vönduð. Þegar þjónusta við viðkvæma hópa er annars vegar skiptir miklu máli að undirbúningur sé faglegur, málsmeðferð skýr og samtal við nærumhverfið raunverulegt. Traust byggist ekki upp með flýtimeðferð heldur með gagnsæi, virðingu og vandaðri stjórnsýslu.

Þetta er velferðarpólitík í sinni raunverulegu mynd. Hún snýst ekki um yfirlýsingar heldur um það hvort þjónustan virki. Hvort fólk komist þangað sem hún er veitt. Hvort úrræðin séu staðsett þar sem þörfin er og hvort jafnvægi ríki milli þarfa þjónustuþega og hagsmuna nærumhverfis.

Á fyrsta fundi nýs velferðarráðs samþykkti ráðið tillögu frá fulltrúum Sjálfstæðisflokks, Viðreisnar og Framsóknarflokks um að kanna með hvaða hætti Reykjavíkurborg geti, í samstarfi við Rauða krossinn, komið að lausn á húsnæðismálum Ylju.

Tillagan felur ekki í sér fyrirfram ákveðna niðurstöðu heldur að málið verði skoðað af ábyrgð. Hvaða möguleikar eru fyrir hendi? Hvernig getur borgin lagt sitt af mörkum? Og hvernig tryggjum við að tekið sé fullt tillit til þjónustuþega, nærumhverfis og vandaðrar málsmeðferðar?

Við eigum hvorki að loka augunum fyrir vanda né lofa lausnum áður en þær liggja fyrir. Við eigum að taka vandann alvarlega, afla upplýsinga og taka ákvarðanir á málefnalegum grunni. Það er ábyrg velferðarpólitík.

Við eigum að byggja samfélag þar sem fólk fær tækifæri til að standa á eigin fótum en er ekki skilið eftir þegar það þarf stuðning. Í því felst líka að viðurkenna mikilvægi félagasamtaka sem sinna ómetanlegu starfi í nærumhverfi borgarbúa. Samhjálp, Rauði krossinn og önnur slík samtök ná oft til fólks sem opinber kerfi eiga erfiðara með að ná til og minna okkur á að velferð er fyrst og fremst mannlegt verkefni.

En samstarf við slík samtök þarf að byggja á skýrum ramma. Borgin á að vera traustur samstarfsaðili, ekki tilviljanakenndur bjargvættur. Við þurfum að vita hvað við erum að gera og hvers vegna.

Kaffistofa Samhjálpar og Ylja eru ólík úrræði, en umræðan um þau snýst í grunninn um sömu spurninguna: Hvernig borg viljum við vera þegar fólk í erfiðustu aðstæðunum þarf á okkur að halda?

Mitt svar er einfalt. Borg sem sýnir mannúð, en líka ábyrgð. Borg sem leitar lausna í samstarfi við aðra, byggir ákvarðanir á fagmennsku og tekur bæði tillit til þeirra sem þurfa þjónustuna og þeirra sem búa í nærumhverfinu.

Reykjavík verður ekki borg fyrir alla nema hún sé líka borg fyrir þau sem eiga erfiðast með að láta í sér heyra. Til þess þarf góðan vilja. Til þess þarf ábyrgð. Og til þess þarf rými. Velferð þarf rými.

Höfundur er fulltrúi Viðreisnar í Velferðarráði Reykjavíkurborgar.