Hvað gerist þegar barn hættir að treysta full­orðnum?

Undanfarið hefur mikið verið rætt um andlega líðan barna og ungmenna á Íslandi. Við heyrum um kvíða, einmanaleika, félagslega einangrun og í verstu tilfellum sjálfsskaða eða sjálfsvígshugsanir hjá ungu fólki.

Þegar slíkar fréttir berast spyrjum við oft:

Hvað fór úrskeiðis?

En kannski ættum við að spyrja annarrar spurningar.

Hvað gerist þegar barn hættir að treysta fullorðnum?

Ekki þegar það lendir fyrst í erfiðleikum.

Ekki þegar það verður fyrir fyrstu særandi athugasemdinni.

Heldur þegar það ákveður að segja ekki lengur frá.

Þegar það trúir því að enginn geti hjálpað.

Þegar það telur að enginn hlusti.

Þar byrjar raunverulegi vandinn.

Þegar rætt er um einelti beinast augun oft að skólunum. Það er skiljanlegt. Börn verja stórum hluta dagsins þar og skólinn gegnir mikilvægu hlutverki í lífi þeirra.

En einelti er sjaldnast eins einfalt og við viljum halda.

Það byrjar ekki alltaf í skólastofunni.

Það getur byrjað á samfélagsmiðlum.

Í símanum.

Í lokuðum hópum.

Í samskiptum sem fullorðnir sjá aldrei.

Og stundum heldur það áfram löngu eftir að skóladeginum lýkur.

Þess vegna velti ég því fyrir mér hvort við séum stundum að spyrja rangrar spurningar.

Spurningin er kannski ekki hvort skólarnir geri nóg.

Spurningin er hvort samfélagið allt geri nóg.

Foreldrar vilja vernda börnin sín.

Kennarar vilja hjálpa.

Skólastjórnendur vilja finna lausnir.

En verkefnið virðist sífellt flóknara.

Kennarar sinna í dag miklu meira en kennslu. Þeir sinna samskiptum við foreldra, hegðunarvanda, skráningum, fjölbreyttum stuðningsþörfum og sífellt flóknari félagslegum áskorunum.

Á sama tíma eru margar fjölskyldur undir miklu álagi.

Vinnudagarnir eru langir.

Skjáirnir taka sífellt meira pláss í lífi okkar.

Og tíminn sem við eigum saman virðist oft styttri en áður.

Ástæðan er líklega ekki skortur á vilja.

Heldur sú að við höfum skapað samfélag þar sem vandamálin verða sífellt stærri en tíminn til að takast á við þau.

Ég velti því stundum fyrir mér hvort stjórnmálin gætu gert meira.

Ekki aðeins með nýjum reglum eða stefnum.

Heldur með raunverulegum fjárfestingum í börnum: meira starfsfólki, betri stuðningsþjónustu og meiri tíma fyrir kennara og sérfræðinga til að grípa inn í áður en vandinn verður of stór.

Það er auðvelt að tala um mikilvægi barna.

Erfiðara er að forgangsraða þeim þegar fjármunum er úthlutað.

Þegar barn upplifir að það standi eitt gegn heiminum er það ekki aðeins persónulegt vandamál.

Það er samfélagslegt vandamál.

Og styrkur samfélags sést ekki fyrst og fremst í hagvexti, nýjum byggingum eða fallegum tölum í skýrslum.

Hann sést best í því hvernig við komum fram við þau börn sem eiga erfiðast.

Því ekkert barn ætti að þurfa að ganga inn í skóla með ótta í maganum.

Og ekkert barn ætti að þurfa að trúa því að enginn hlusti.

Höfundur er skáld, rithöfundur og þýðandi.