Sjálf­stæðis­flokkurinn er að grafa sína eigin gröf

Það eru fá fyrirbæri jafn sorgleg í stjórnmálum og þegar þingmenn nota lýðræðislegar stofnanir til að grafa undan lýðræðinu sjálfu. Það er nákvæmlega það sem er að gerast núna þegar Hildur Sverrisdóttir og Guðrún Hafsteinsdóttir, þingmenn og forystumenn Sjálfstæðisflokksins, birta ítrekað harðorðar greinar gegn fyrirhugaðri þjóðaratkvæðagreiðslu í ágúst næstkomandi. Málflutningur þeirra er ekki einungis villandi og rangur að efni til — hann er að grafa alvarlega undan trúverðugleika þess flokks sem þær segjast gæta hagsmuna.

Villan sem er ekki villa

Áður en lengra er haldið þarf að fastsetja eina grundvallarstaðreynd sem þingmennirnir virðast annaðhvort ekki skilja eða velja meðvitað að hunsa - Þjóðaratkvæðagreiðslan í ágúst snýst ekki um inngöngu í Evrópusambandið. Hún snýst um hvort Ísland eigi að ljúka samningsviðræðum við ESB þannig að þjóðin fái í hendurnar fullkláraðan og bindandi samning sem hún getur tekið afstöðu til í seinni atkvæðagreiðslu.

Þetta eru tvær gjörólíkar spurningar. Sú fyrri, sem lögð verður fyrir þjóðina í ágúst, er spurning um upplýsingaöflun. Sú seinni — sem mun koma síðar — er spurning um endanlega afstöðu. Norðmenn fóru þessa leið tvisvar, kláruðu samningaviðræðurnar, skoðuðu gögnin og sögðu síðan nei. Það er lýðræði í besta skilningi þess orðs - þjóð sem tekur ákvörðun á grundvelli þekkingar, ekki ótta.

Að blanda þessum tveimur skrefum saman, eins og þingmennirnir gera ítrekað, er annaðhvort djúpstæður misskilningur eða skipulagður áróður og skemmdarverk. Hvort sem um er að ræða annað eða hitt, er skaðinn á lýðræðilegri umræðu og trúverðugleika Sjálfstæðisflokksins hinn sami.

Guðrún og gömlu gögnin

Guðrún Hafsteinsdóttir hefur í greinum sínum dregið upp mynd af ESB sem stöðugu og ósveigjanlegu kerfi þar sem samningsniðurstaðan liggi þegar fyrir — og sé óhjákvæmilega slæm fyrir Ísland. Meðal annars vísar hún í skjöl og viðræður frá árinu 2010 til að sýna fram á að ESB muni aldrei veita Íslandi fullnægjandi undanþágur í sjávarútvegi.

Þetta er dæmigert dæmi um það sem má kalla sönnunarbyrðasnúning í þjóðmálaumræðu. Sambandið sem við mætum við samningsborðið í dag er allt annað en það var fyrir sextán árum. Pólitískt landslag Evrópu hefur breyst mjög mikið grundvallarlega. Stækkunarferlar, nýir meðlimir, breytt jafnvægi milli stórvelda innan sambandsins og sértækar aðstæður Íslands sem þegar er EES-aðili — allt þetta skapar aðrar forsendur en þær sem giltu á öðrum tíma.

En þó svo sem Guðrún hefði fullkomlega rétt fyrir sér — þó svo sem samningurinn yrði nánast örugglega slæmur — þá er það nákvæmlega ástæðan fyrir því að ferlið þarf að fara fram. Ef samningurinn er slæmur, mun þjóðin sjá það og hafna honum. Sú sönnun er mun sterkari en nokkrar pólitískar fullyrðingar geta nokkru sinni orðið.

Skemmdarverkið á Sjálfstæðisflokknum

Hér er þó ekki einungis um villandi málflutning að ræða. Þingmennirnir eru með hegðun sinni að valda Sjálfstæðisflokknum tjóni sem erfitt verður að gera við.

Flokkurinn á sér langa hefð fyrir því að kenna sig við vestræn lýðræðisgildi, einstaklingsfrelsi og réttinn til upplýsinga. Það er í beinni mótsögn við þá afstöðu að þjóðin megi ekki sjá hvað er í samningi áður en hún tekur afstöðu til hans. Þegar þingmenn flokksins standa upp og segja í raun og veru: „Við treystum þjóðinni ekki til að meta þessi gögn” — þá er það ekki bara andstætt grunngildum lýðræðis. Það er andstætt þeim gildum sem flokkurinn sjálfur hefur byggt málstað sinn á og verið í forystu um í áratugi. Gömlu virðulegu foringjar og leiðtogar Sjálfstæðisflokksins hefðu aldrei niðurlægt flokkinn á sama hátt og Guðrún Hafsteinsdóttir og Hildur Sverrisdóttir hafa nú ítrekað gert með greinarskrifum sínum í Morgunblaðinu.

Almennir kjósendur Sjálfstæðisflokksins — þeir sem kusu flokkinn vegna þess að þeir trúa á frelsi, frjálsan markað og vestræna samvinnu — eiga nú að spyrja sig: Er þetta flokkurinn sem við viljum vera að styðja? Er þetta sú stefna sem við viljum sjá kynna okkur á alþjóðavettvangi? Er verið að tala okkar máli?

Flokkurinn hefur átt erfið ár. Trúverðugleiki hans hefur tekið ítrekuð högg og dýfur - og fylgismenn flokksins hafa flutt sig í aðra flokka svo sem Miðflokkinn og Viðreisn. Og þegar kjörnir fulltrúar hans velja að berjast gegn lýðræðislegu ferli með rangfærslum og lygum í stað þess að taka þátt í málefnalegri umræðu, þá er það ekki að endurbyggja traust — það er að hraða niðurbroti Sjálfstæðisflokksins og Sjálfstæðisstefnunnar sem hefur verið forystuafl í samfélaginu um lýðræði í nær 100 ár.

Hræðslan sem er áætlun

Það er vert að spyrja hvers vegna þessi málflutningur á sér stað. Hvers vegna leggja þingmenn sig alla fram við að koma í veg fyrir að þjóðin fái upplýsingar?

Svarið liggur í eðli pólitísks valds. Það er auðveldara að stjórna niðurstöðu þegar þjóðinni er haldið í þoku. Þegar umræðan fer fram á vettvangi ótta og óvissu — þegar fólk trúir að í ágúst sé verið að spyrja um endanlega inngöngu — þá er auðveldara að kalla fram neikvæð viðbrögð. En ef þjóðin skilur að hér er einungis verið að spyrja hvort hún vilji sjá hvað er í boði, breytist dýnamíkin grundvallarlega.

Þeir sem eru sannfærðir um að ESB-aðild sé Íslandi til skaða ættu að vera fyrstir til að fagna þessu ferli — því ef þeir hafa rétt fyrir sér, mun samningurinn sýna það. Það vilja Hildur og Guðrún alls ekki - heldur bara lygar og blekkingar.

Þjóðin mun þá hafna eða samþykkja samninginn í seinni atkvæðagreiðslu á grundvelli raunverulegra gagna. Það er mun sterkara nei eða já - en nokkurt annað svar sem byggir á hræðslu og óvissu.

Að setjast þvert á ferlið eins og Hildur og Guðrún gera afhjúpar þvert á móti grun um að þeir sem gera það óttist niðurstöðuna — ekki vegna þess að samningurinn verði slæmur, heldur vegna þess að hann kynni að reynast þjóðinni betri en þeir vilja að þjóðin viti.

Lokaorð - Hvað er í húfi?

Þjóðaratkvæðagreiðslan í ágúst er ekki spurning um ESB. Hún er spurning um hvort við sem þjóð kjósum þekkingu yfir ótta, gagnsæi yfir þoku, og lýðræðislegt ferli yfir pólitískar skotgrafir.

Hildur Sverrisdóttir og Guðrún Hafsteinsdóttir hafa fulla heimild til að vera andvígar ESB-aðild. Það er lögmæt og virðingarverð skoðun sem margir deila.

1. En þær hafa ekki lögvarða heimild til að villa um fyrir þjóðinni um hvað atkvæðagreiðslan snýst um.
2. Þær eiga ekki lögvarða heimild til að taka af þjóðinni réttinn til að sjá gögnin.
3. Og þær eiga ekki lögvarða heimild til að grafa undan ríkisstjórninni með útúrsnúningum sem ganga þvert gegn þeim lýðræðisgildum sem flokkurinn þeirra hefur um áratugi sagt sig gæta. Það eru skemmdarverk.

Íslenska þjóðin er vel menntuð, þroskuð, gáfuð og fær um að meta flókin mál þegar hún fær tækifæri til þess. Unga kynslóðin á Íslandi í dag er ein öflugasta upprennandi kynslóð í Evrópu vegna framúrskarandi menntunar og dugnaðar. Að ganga gegn þessu lýðræðislega ferli er ekki pólitísk stefna. Það er vantraust á þá sem segjast kjósa þingmennina og skemmdarverk gegn Sjálfstæðisflokknum.

Höfundur er byggingaverkfræðingur og áhugamaður um betra samfélag.