Nokkur at­riði varðandi mögu­lega aðild Ís­lands að Evrópu­sam­bandinu

Hérna eru nokkur atriði varðandi mögulega aðild Íslands að Evrópusambandinu sem andstæðingar Evrópusambandsins á Íslandi vilja ekki tala um.

Varanlega undanþága frá 1. janúar 1994

Í EFTA samningum við Evrópusambandið, sem er í daglegu tali kallaður Samningur um Evrópska Efnahagssvæðið eða EES Samningurinn er Ísland varanlega undanþágu frá því erlendir ríkisborgarar frá EES svæðinu geti keypt sjávarútvegsfyrirtæki á Íslandi eða stundað sjávarútveg á Íslandi. Erlend fyrirtæki geta eingöngu keypt 49% af íslensku sjávarútvegsfyrirtæki. Íslensk sjávarútvegsfyrirtæki og einstaklingar sæta engum slíkum takmörkunum innan Evrópusambandsins og annarstaðar á EES svæðinu.

Ísland kemur ekki að lagasetningu innan Evrópusambandsins

EFTA ríkin koma ekki að lagasetningu sem Evrópusambandið kemur með inn í EES samninginn. EFTA ríkin hafa samkvæmt EES samningum rétt á að gera athugasemdir í upphafi lagasetningar innan Evrópuþingsins. Við fulla aðild að Evrópusambandinu, þá mundi Ísland koma að fullu við lagasetningar innan Evrópusambandsins á öllum stigum lagasetningar innan Evrópusambandsins.

Sjávarútvegur, landbúnaður og matvælaframleiðsla

Ísland hefur tekið upp öll lög Evrópusambandsins varðandi matvælaframleiðslu. Þetta var gert til þess að einfalda útflutning á íslenskum matvæla vörum til Evrópusambandsins. Ástæða þess að íslensks sjávarútvegsfyrirtæki flytja svo til allan veiddan fisk óunninn til Evrópusambandsins er sú að óunnin fiskur er tollaður lægra af Evrópusambandinu en full unnin fiskur. Íslensk sjávarútvegsfyrirtæki fullvinna eitthvað á Íslandi en það er ekki víst að sú vinnsla sé fyrir íslenskan markað. Heldur er möguleiki á því að sú vinnsla sé fyrir markaði utan Evrópusambandsins.

Íslenskir bændur hafa einnig kvart mikið um tolla sem íslenskar landbúnaðarvörur þurfa að sæta hjá Evrópusambandinu. Nýlegir samningar hækkuðu þann kvóta sem íslenskar landbúnaðarvörur fengu tollfrjálst inn á markað Evrópusambandsins yfir árið. Á sama tíma hefur Ísland tollað landbúnaðarvörur frá Evrópusambandinu eins hátt og var mögulega komist upp með og án þess hreinlega að brjóta alþjóðlega samninga sem eru í gildi í dag og Ísland hefur fullgilt. Það verður mjög stórt verkefni að vinda ofan af því einokunar kerfi sem er á matvæla markaði á Íslandi. Hvernig það verður gert er samningsatriði ríkisstjórnar Íslands og Evrópusambandsins. Landbúnaðarráðherra Íslands á hverjum tíma mun sitja fundi sem varða landbúnaðarstefnu Evrópusambandsins og kemur með stefnu Íslands í þeim málaflokki innan Evrópusambandsins.

Sjávarútvegsráðherra Íslands á hverjum tíma mundi sitja fundi Evrópusambandsins þar sem kvótar eru settir og önnur atriði er varða fiskveiðar eru ákveðin. Í tilfelli Íslands er þetta að mestu leiti formsatriði, þar sem flestir fiskistofnar eru bundnir í kringum Ísland. Það er eitthvað um deilda fiskistofna og það yrði bara atriði sem yrði að semja um á hverjum tíma um þann kvóta úr þessum fiskistofnum. Í dag semur Ísland um þessa fiskistofna, þarna yrði bara um breytingu á formi en ekki stefnu.

Sá málflutningur sem andstæðingar Evrópusambandsins eru fullyrða um Írland og sérstakt samkomulag um fiskveiðar virðist vera tómur uppspuni frá rótum. Ég finn nefnilega ekkert um neitt sérstakt samkomulag milli Írlands og Evrópusambandsins er varðar fiskveiðar. Ég reikna með að andstæðingar Evrópusambandsins hafi farið þessa leið. Þar sem ekki gátu þeir notað Bretland grýluna lengur varðandi fiskveiðar.

Varnarmál

Evrópusambandið er ekki með neinn her. Evrópusambandið er með lög er varðar varnar samvinnu en ríki þurfa sjálf að óska eftir þáttöku í þessu varnarsamstarfi. Ísland tekur nú þegar þátt í þessu með sérsamningi við Evrópusambandið sem skrifað var undir fyrr á árinu 2026. Þessi samvinna er mjög takmörkuð, þar sem Ísland er ekki með neinn her.

Gjaldmiðlar og vextir

Áður en Ísland gæti farið inn í ERM-II fastgengi íslensku krónunnar gagnvart evrunni. Þá mundi þurfa að fella út verðtrygginguna úr íslensku lánakerfi og innlánakerfi bankanna og tryggja stöðugleika íslenska fjármagnskerfisins. Það er ekki stórmál, ef rétt er farið að málum fyrir íslenska ríkið að ná skuldaviðmiði. Hvað varðar verðbólgu, þá ætti það ekki að vera mikið vandamál þegar gengi íslensku krónunnar er orðið stöðugt og fast gagnvart evrunni. Það bæði lækkar verðbólguna og vexti til lengri tíma. Það mundi taka um tvö til þrjú ár eftir að skilyrðum ERM-II væri náð. Þar sem Ísland mundi þurfa að vera í ERM-II áður en fyrst væri hægt að taka upp evruna sem gjaldmiðil á Íslandi.

Aðildarviðræður Íslands og Evrópusambandsins

Það er að gleymast í umræðunni núna að Vinstri Grænir (VG) voru til stórfellda vandræða og leiðinda þegar Ísland sótti um aðild að Evrópusambandinu árið 2009. Ráðherrar VG voru stöðugt að tefja málið eða voru almennt með slík leiðindi að sandur kom upp úr vösum landbúnaðarráðherra á þeim tíma, eftir að hann hafði tafið opnun á landbúnaðarkafla í viðræðunum um marga mánuði þegar ríkisstjórn Samfylkingar og VG töpuðu kosningum fyrir gjörspilltum sjálfstæðisflokki og framsóknarflokki sem tóku við völdum og stöðvuðu aðildarviðræður og settu í frost.

Í aðildarviðræðunum Íslands og Evrópusambandsins er skipt niður í 35 kafla. Ísland í dag uppfyllir eða hefur tekið upp lög í eftirtöldum köflum samkvæmt Wikipedia.

Kaflar í aðildarviðræðum við Evrópusambandið

1 – 3, 5 – 10, 14, 17, 19 – 31, 33 eru kaflar þar sem Ísland hefur tekið upp flest lög Evrópusambandsins nú þegar. Það sem vantar eitthvað uppá að Ísland hafi tekið upp lög Evrópusambandsins í gegnum EES samninginn eru kaflar 12, 15 – 16, 18, 32. Þeir kaflar sem þar sem vantar talsvert eða mikið upp á að Ísland sé með lög Evrópusambandsins eru kaflar sem eru utan við EES samninginn. Þetta eru kaflar 4, 12, 13. Kaflinn sem vantar mest upp á er kafli 12, sem er landbúnaður. Kafli 13 er sjávarútvegsmál en Ísland er að einhverju leiti með svipuð lög og Evrópusambandið í sjávarútvegsmálum en það vantar samt eitthvað uppá að lögin eru svipuð. Ég tek fram að Wikipedia byggir sínar upplýsingar á aðildarviðræðunum eins og þær voru árið 2012 en ég reikna ekki með að það hafi orðið mjög mikil breyting á stöðu mála. Líklegt er að staðan hafi eitthvað lagast frá árinu 2012. Ísland þarf ekki að taka upp neitt eða breyta neinu í köflum 34 og 35. Það eru kaflar sem varða stofnanir og síðan önnur mál (kafli 35). Þegar ríkisstjórn Sigmundar Davíðs og Bjarna Benediktssonar frysti aðildarviðræður árið 2013. Þá var búið að ganga frá 11 köflum af 33 köflum sem þurfti að fara yfir í aðildarviðræðunum Íslands og Evrópusambandsins. Búið var að opna 27 kafla af 33 af samninganefndum Íslands og Evrópusambandsins árið 2012. Árið 2012 var því staðan þessi, köflum lokið 11. Opnaðir kaflar 27, þar af átti eftir að loka 16 köflum. Það vantaði bara að opna og ganga frá 6 köflum í samningaviðræðunum. Ástæður þess að þessir kaflar voru ekki opnaðir var sú að þetta voru ráðuneyti sem Vinstri Græn (VG) voru með árin 2009 til 2013 og töfðu málið gífurlega.

Ísland hefur verið að taka upp lög Evrópusambandsins frá 1. Janúar 1994 án þess að hafa nokkuð um þau að segja og það hefur verið helsti ókostur EES samningins, enda var EES samningurinn aldrei hugsaður til þess að vera svona lengi til staðar eins og varð raunin.

Kostnaður í peningum við aðild að Evrópusambandinu

Það hafa komið fram undarlegar fullyrðingar varðandi kostnað Ísland að Evrópusambandinu. Staðreyndin er að kostnaður Íslands við EES samninginn fellur niður og í staðinn koma aðildargjöld að Evrópusambandinu. Kostnaður við EES samninginn og aðildargjöld að Evrópusambandinu er nákvæmlega sá sami. Við aðild Íslands að Evrópusambandinu þá fer Ísland úr EFTA og því falla þau gjöld niður frá þeim degi sem Ísland gengur í Evrópusambandið. Þetta er því ekki það vandamál sem af er látið af andstæðingum Evrópusambandsins.

Fullveldið og sjálfstæðið

Andstæðingar Evrópusambandsins á Íslandi tala mikið um sjálfstæði og fullveldi en án þess að útskýra það neitt frekar. Það er alveg ljóst að þjóð sem notar ekki fullveldið eða sjálfstæðið er í hættu að tapa því. Hluti af því að nota fullveldið og sjálfstæðið er að ganga í Evrópusambandið og tryggja þannig stöðu og hag íslendinga til framtíðar.

Íslendingar ættu einnig að vera mjög hræddir við hernaðarbrölt Bandaríkjanna, þar sem Bandaríkin í dag virða hvorki fullveldi eða sjálfstæði ríkja í dag eins og það er skilgreint í alþjóðalögum og hafa ekki hikað við að brjóta alþjóðalög til þess að ná sínu fram. Ástæða þess að Bandaríkin hættu við að innlima Grænland var vegna þess að Grænland naut verndar Evrópusambandsins. Þrátt fyrir að vera ekki aðili að Evrópsambandinu sem OCT (Overseas Countries and Territories*) svæði.

*Overseas Countries and Territories eru sérstök svæði sem eru með sérstaka lagavernd innan Evrópusambandsins hjá ákveðnum aðildarríkjum Evrópusambandsins. Þetta er mjög flókið og varðar Ísland ekki að neinum hætti en er nefnt hérna í sambandi við Grænland og Bandaríkin og tilrauna Bandaríkjanna til þess að taka yfir Grænland. Þetta gildir ekki um Færeyjar, sem eru með sérstaka undanþágu í aðildarsáttmála Danmerkur við Evrópusambandið. Þar sem Færeyjar teljast ekki hluti af Evrópusambandinu með neinum hætti. Fólk sem býr í Færeyjum teljast ekki vera ríkisborgar Evrópusambandsins nema þegar þeir flytja til Danmerkur eða annara aðildarríkja Evrópusambandsins samkvæmt skilmálum aðildarsamnings Danmerkur og Evrópusambandsins.

Lagaleg staða aðildarsáttmála

Aðildarrsáttmálar Evrópusambandsins hafa stöðu grunnsáttmála og grunnlaga í Evrópusambandinu. Þeim verður því ekki breytt. Undanþágur, sérlausnir og annað slíkt í slíkum samningum kemur ekki fram nema í sáttmálunum sjálfum við einstök ríki, þar sem það er í gildi.

Auðlindir Íslands

Ísland heldur auðlindum sínum í heild sinni og stjórn yfir þeirra. Það breytist ekkert við aðild Íslands að Evrópusambandinu.

Höfundur er rithöfundur búsettur í Danmörku vegna verðlags á Íslandi.