Borgar menning sig?

BÍL stóð nýverið fyrir opnum kosningafundi í Tjarnarbíói þar sem frambjóðendur í Reykjavík voru spurðir út í framtíð lista, menningar og listmenntunar í borginni. Þar voru meðal annars lagðar fyrir spurningar um aðgengi að rýmum fyrir listsköpun, stöðu tónlistarskóla, listdansnáms og myndlistarnáms. Mikilvægi borgarsjóðs til menningarmála, hlutverk bókasafna og hvernig tryggja megi sanngjörn starfsskilyrði listafólks voru einnig til umræðu.

Menningarborg verður ekki til af sjálfu sér

Reykjavík státar af öflugu menningarlífi sem hefur mótað ímynd borgarinnar um áratugaskeið. Við erum þekkt fyrir tónlistina okkar, bókmenntirnar, sviðslistirnar, myndlistina og þann skapandi kraft sem gerir borgina einstaka. En sú staða verður ekki til af sjálfu sér heldur byggist á ákvörðunum, forgangsröðun og raunverulegri fjárfestingu í listafólki og innviðum.

Samkvæmt menningarstefnu Reykjavíkur til ársins 2030 á borgin að vera eftirsóknarverður staður fyrir listafólk til að búa og starfa í. Til þess þarf að tryggja aðstæður sem gera listsköpun mögulega. Undanfarin ár hefur rýmum fyrir grasrótarstarfsemi hins vegar fækkað. Æfingarými, vinnustofur, tónleikastaðir og sýningarrými hafa víða horfið vegna hækkandi húsnæðiskostnaðar, þrýstings frá annarri atvinnustarfsemi og skorts á langtímahugsun í skipulagsmálum.

„Rými koma með súrefni“

Án aðstöðu getur menningarlíf ekki dafnað. Grasrótin er undirstaða alls öflugs listalífs og þar verða nýjar hugmyndir til. Borg sem vill raunverulega kalla sig menningarborg þarf að skapa skilyrði fyrir listafólk til að vinna, æfa, skapa og miðla verkum sínum.

Menning, listsköpun og listnám eiga ekki að vera forréttindi fárra heldur réttur allra. Til þess þarf aðgengi að vera raunverulegt og þátttaka að standa öllum til boða. Tryggja þarf jafnt aðgengi barna og ungmenna að tónlistarnámi, listdansnámi, myndlistarnámi og annarri listmenntun, óháð efnahag og búsetu. Öflugt og aðgengilegt listnám er mikilvægasti grunnurinn að fjölbreyttu menningarlífi og þar liggur fræið að þeirri sköpun, forvitni og samfélagsvitund sem við viljum rækta hjá komandi kynslóðum.

Verndum tungumálið

Við lifum á tímum hraðra tæknibreytinga og sívaxandi þróunar gervigreindar. Á slíkum tímamótum verður mikilvægara en nokkru sinni að ræða hvernig við viljum vernda og rækta það sem gerir menninguna okkar einstaka. Tungumálið sem er hluti af sjálfsmynd okkar, sögurnar sem við segjum og það hvernig við skiljum heiminn.

Þar gegna bókasöfn lykilhlutverki og ekki síst skólabókasöfnin. Þau eru ekki aðeins staðir þar sem bækur eru geymdar heldur lifandi menningar- og menntastofnanir sem efla lestur, tungumál og gagnrýna hugsun. Í lögum er kveðið á um að allir grunnskólar skuli hafa skólabókasafn en gæði þeirra og umfang eru misjöfn. Víða fer fram öflugt starf en því miður eru líka dæmi um skólabókasöfn sem eru lítið meira en bókahillur á gangi án markvissrar lestrarhvatningar og faglegrar umsjónar.

Í því felst skýr mismunun í aðgengi barna að lesefni, tungumáli og menningu. Ef við ætlum að standa vörð um íslenskuna, efla læsi og tryggja að komandi kynslóðir hafi sterka tengingu við eigið tungumál og menningu þá verðum við að fjárfesta í þessum grunnstoðum samfélagsins.

Fjárfesting til framtíðar

Fjárfesting í menningu skilar sér líka margfalt til baka. Hún eykur lífsgæði, styrkir samfélagslega samheldni og hefur jákvæð áhrif á hagkerfið, ferðaþjónustu og atvinnulíf. Mikilvægi listar og menningar verður samt aldrei eingöngu mælt í krónum og aurum, eða tölum yfir höfuð. Listir skapa samfélag. Þær mynda samheldni, auka lífsgæði og magna upp tilfinningu fyrir því að tilheyra.

Þess vegna skiptir máli hvaða sýn frambjóðendur hafa fyrir Reykjavík. Viljum við borg þar sem listir og menning fá að blómstra? Borg þar sem ungt fólk hefur raunhæfan aðgang að listnámi? Borg þar sem listafólk hefur aðstöðu til að skapa og miðla sköpun sinni? Eða borg þar sem menning verður sífellt undir í forgangsröðuninni? Það sama á auðvitað við um sveitarfélög um land allt.

JÁ var svarið

Það var ánægjulegt að sjá hversu samstíga frambjóðendurnir voru þegar kom að mikilvægi lista, menningar og listmenntunar. Svör við öllum spurningunum voru játandi og viljinn til að styðja við menningarlífið virtist vera til staðar þvert á flokka.

En stór loforð kalla líka á ábyrgð. Nú tekur við verkefnið að fylgja þeim eftir í verki. Það verður í höndum næsta meirihluta að standa við þau fyrirheit sem gefin voru og sýna með aðgerðum að menning sé raunverulegur forgangur, en ekki aðeins falleg orð í kosningabaráttu.

BÍL sendi jafnframt spurningalista til allra oddvita á landsvísu þar sem spurt var um afstöðu framboðanna til menningar og listmenntunar í sveitarfélögunum. Svörin birtast jafnóðum á heimasíðu BÍL, bil.is, og hvetjum við alla kjósendur til að kynna sér stefnu þeirra áður en gengið er til kosninga.

Að lokum vil ég hvetja alla til að nýta kosningarétt sinn. Það skiptir máli að vera upplýstur kjósandi, kynna sér stefnu flokkanna og afstöðu þeirra til þeirra mála sem skipta okkur máli. En þegar á kjörstað er komið eigum við líka að muna að kjósa með hjartanu.

Höfundur er forseti BÍL - Bandalags íslenskra listamanna.