Ný­sköpun sem nærir

Það hefur líklega ekki oft gerst að þrír ungir menn setjist niður og ákveði að stofna fyrirtæki með það að markmiði að breyta byggfræi í líftækniverkssmiðju fyrir nýstárleg prótein. Hugmyndin er djörf og hún hljómar langsótt. Bygg er kornafurð af grasaætt, fræin full af trefjum, kolvetnum og forðapróteinum. Það hefur verið ræktað í þúsundir ára á ökrum sem fæða eða fóður. Hvernig er hægt að breyta þessum fræpróteinum í byggi í önnur og verðmætari prótein?

Svarið við því er flókið, en þegar hugmyndir fá hljómgrunn hjá opinberum aðilum og framsýnum fjárfestum getur nýsköpun verið áhrifarík. Djarfar hugmyndir, studdar vísindalegri þekkingu og frjórri hugsun, verða að veruleika, og síðan að verðmætum, sem skapa störf og velmegun fyrir samfélagið. Árið 2001 stofnuðu þrír íslenskir frumkvöðlar, þeir Björn Örvar, Einar Mäntylä og Júlíus Kristinsson, fyrirtækið ORF Líftækni. Þeir höfðu lokið framhaldsnámi í nýrri grein innan erfðafræðinnar og frekari rannsóknir höfðu verið stundaðar á erlendri grundu þegar hugmyndin allt í einu blasti við: Nýtum erfðatækni til að breyta byggfræi í verksmiðju sem framleiðir verðmæt prótein.

ORF fagnar um þessar mundir 25 ára afmæli. Við lítum stolt um öxl á þessum tímamótum og gleðjumst yfir árangrinum og að blússandi nýsköpun eigi sér ennþá stað innan veggja fyrirtækisins. Við gleðjumst líka yfir því að hafa náð að skapa samfélagi okkar verðmæt störf, ekki síst fyrir hámenntað og fjölbreytt vinnuafl. Hjá ORF er unnið baki brotnu við að rannsaka og þróa nýjar vörur, og margar þeirra eru þegar komnar á erlenda markaði við góðan orðstýr og eftirspurn.

Og ORF heldur áfram að ryðja brautina: Heimurinn þarf dýraprótein, og heimurinn mun þurfa meira dýraprótein. Nýjar leiðir til að framleiða næringarrík dýraprótein eru nauðsynlegar, til viðbótar við þær hefðbundnu. ORF hefur náð að búa til tækni og vörur sem gera heimsbyggðinni kleift að framleiða þessi prótein með umhverfisvænum hætti og mæta þessari þörf. Þannig gerir MESOkine vörulínan frá ORF öðrum fyrirtækjum í matvælaiðnaði kleift að framleiða vistkjöt til neyslu, án þess að þurfa nokkurn tímann að drepa dýr, halda dýrum á beit, eða brjóta land og ryðja skóga undir beit. Áætlað er að á þessari öld muni þörfin fyrir slíka vistvæna framleiðslu á dýrapróteinum, vistkjöti, vaxa gríðarlega.

Okkur hjá ORF hefur tekist að staðsetja okkur á hárréttum stað fyrir þessa þróun og við erum reiðubúin þegar þessi markaður fer á flug. Það getur skapað stórkostleg verðmæti fyrir íslenskt samfélag. Fyrirtækið hefur einnig, í gegnum þrotlaust rannsóknar- og þróunarstarf, náð að koma öðrum mikilvægum vörulínum á koppinn, en tækni fyrirtækisins nýtist til dæmis til að framleiða háhreinsaða vaxtarþætti, ISOkine, sem eru notaðir í stofnfrumurannsóknum í læknisfræði. Enn önnur vörulína, DERMOkine, er notuð í ákaflega vinsælar húðvörur fyrirtækisins Bioeffect. Það fyrirtæki, og vörumerki, er einmitt sprottið úr hinu 25 ára gamla nýsköpunarstarfi ORF.

Þannig eflir nýsköpun samfélagið, býr til ný tækifæri, vinnustaði og tekjumöguleika, og bætir lífskjörin. En það má ekki missa dampinn. Nýsköpun þarfnast stuðnings. Það þarf að hlúa að henni. ORF Líftækni hefur notið ómetanlegs stuðnings

Tækniþróunarsjóðs, Rannsóknarmiðstöðvar Íslands (Rannís) og sjóða Evrópusambandsins og naut á upphafssárum sínum styrkja og aðbúnaðar hjá Rannsóknastofnun Landbúnaðarins. Stuðningurinn skilar sér ríkulega til baka, en það er líka mikilvægt að stuðningurinn rofni ekki á úrslitastundu, því nýsköpun er langhlaup. Sú óvissa sem hefur ríkt undanfarið varðandi endurgreiðslu á rannsóknar- og þróunarkostnaði frá Rannís er mikið áhyggjuefni. Það er gríðarlega mikilvægt að stjórnvöld höggvi á hnútinn og taki af allan vafa um það að þau standi að baki nýsköpun á Íslandi af heilum hug.

Í vikunni er Iceland Innovation Week haldin í Reykjavík. Við hjá ORF hlökkum til að taka þátt í þeim hluta hátíðarinnar sem fjallar sérstaklega um matvæli framtíðarinnar, undir fyrirsögninni Future of Food. Á vegum ORF Líftækni og Iceland Innovation Week mun hollenski vísindamaðurinn og brautryðjandinn Mark Post flytja erindi. Árið 2013 kynnti Mark fyrir heimsbyggðinni fyrsta hamborgarann sem var alfarið gerður úr vistkjöti. Nýjar lendur hafa opnast í kjölfarið, ný tækifæri og nýjar leiðir fyrir mannkynið til að lifa og nærast í sátt við umhverfið.

Við hjá ORF Líftækni, með öflugum stuðningi samfélagsins, erum stolt af því að vera í fararbroddi fyrir hönd Íslendinga í þessum mikilvæga leiðangri, þar sem líftækniverksmiðjan okkar, byggfræið, heldur áfram að búa til nýstárleg prótein fyrir aukna velsæld og betri veröld.

Berglind Rán Ólafsdóttir er forstjóri ORF Líftækni

Björn Örvar er stofnandi og vísindastjóri ORF Líftækni