Að­lögun er hluti af aðildarferlinu

Samkvæmt 49. gr. sáttmálans um Evrópusambandið felst umsókn um aðild í því að ríki sækir um inngöngu í samband sem byggir á fyrirliggjandi regluverki þess, og ganga viðræðurnar út á að samræma löggjöf og byggja upp stjórnsýslu til að framfylgja því. Um þetta þarf vart að deila enda fara viðræður við ný aðildarríki fram á þessum grunni.

Í fundargerðum og samningsgögnum, svo sem rýniskýrslum, er jafnframt ítrekað vísað til „progress in legislative alignment with the Directives“, sem felur í sér framfarir í lagalegri aðlögun á meðan viðræður standa yfir (sjá svokallað ráðsskjal ESB frá 18. desember 2012).

Að halda öðru fram felur í sér að horft er fram hjá þeirri meginforsendu sem kemur fram í 49. grein sáttmálans um hvernig aðildarferlið er skilgreint og hvernig það virkar.

Af þessu leiðir að þeir „fyrirvarar“ sem settir voru fram í greinargerð utanríkismálanefndar hafa ekki sjálfstætt vægi í ferlinu gagnvart Evrópusambandinu. Þetta kom fljótt í ljós þegar tók að reyna á aðildarferlið. Hver málaflokkurinn á fætur öðrum steytti á skeri og sumir samningskaflar voru aldrei opnaðir.

Reynslan af viðræðunum 2009–2013

Samningskaflar um landbúnað (11) og byggðamál (22) voru ekki opnaðir. Rýniskýrslur í þessum köflum voru skýrar um kröfur, meðal annars um uppbyggingu stjórnsýslu til að framkvæma sameiginlegu landbúnaðarstefnuna.

Í kafla um matvælaöryggi og dýraheilbrigði (12) strandaði vinna m.a. á kröfum Íslands um undanþágur frá flæði á hráu og ófrosnu kjöti og lifandi dýrum. Sá kafli fór til utanríkismálanefndar sem fundaði með fjölda sérfræðinga um þessi mál og niðurstaðan var að aldrei var lagt upp með neinar lagabreytingar.

Þeir kaflar sem lokað var voru að stórum hluta EES-kaflar, þar sem löggjöf hafði þegar verið samræmd að verulegu leyti og því ekki um að ræða sambærilega aðlögun.

Það að ekki sé hægt að benda á skýr dæmi um lagabreytingar skýrist af því að viðræðurnar náðu ekki því stigi í mörgum köflum að á það reyndi. Í sumum tilvikum var ekki vilji til að ganga að kröfum og í öðrum tilvikum stöðvuðust viðræður vegna ágreinings.

Aðlögun í framkvæmd

Fyrir liggur að unnið var að aðlögun á meðan viðræðurnar stóðu yfir, meðal annars með stuðningi svonefndra IPA-styrkja sem beindust að því að undirbúa stjórnsýslu og innleiðingu regluverks.

Slík uppbygging snýr ekki aðeins að lagabreytingum heldur einnig að kerfum og verklagi sem ekki er einfalt að snúa til baka.

Aðlögun er hluti af ferlinu samkvæmt samningsgögnum ESB, og gögn úr viðræðunum 2009–2013 sýna að í mörgum köflum var gert ráð fyrir umfangsmikilli aðlögun. Viðræðurnar náðu hins vegar ekki því stigi að á það reyndi í framkvæmd í þeim málaflokkum sem heyra ekki undir EES-samninginn.

Höfundur er hagfræðingur og situr í stjórn Heimssýnar, hreyfingu sjálfsstæðissinna í Evrópumálum. 

Heimild

Ráðsskjal ESB frá 18. desember 2012:

https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-17894-2012-INIT/en/pdf