Virðis­auka­skattur, ferða­þjónusta og hættu­legur mis­skilningur

Í fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar hafa verið kynntar hugmyndir um breytingar á virðisaukaskatti í ferðaþjónustu, gagnvart afþreyingu á borð við baðlón. Umræðan sem hefur fylgt sýnir hins vegar skýrt að grundvallaratriði um hvernig virðisaukaskattur virkar eru víða misskilin.

VSK: Skattur á neyslu - ekki fyrirtæki

Byrjum á einföldu atriði: virðisaukaskattur er neysluskattur. Hann er greiddur af endanlegum neytanda, ekki fyrirtækjum. Fyrirtæki á virðisaukaskattsskrá eru einungis milliliðir í innheimtu skattsins. Þau greiða virðisaukaskatt af innkaupum (innskatt), fá hann endurgreiddan og innheimta síðan skatt af sölu (útskatt) sem þau skila til ríkisins.

Þrátt fyrir þetta er oft haldið fram að fyrirtæki „græði“ á mismun á skattþrepum, til dæmis þegar þau fá 24% innskatt endurgreiddan en rukka 11% við sölu. Það er einfaldlega rangt.

Endursala: Kerfið virkar nákvæmlega eins og það á að gera

Þessi staða kemur skýrt fram í ferðaþjónustu, sérstaklega þegar um er að ræða endursölu eða pakkalausnir. Ferðaþjónustuaðili getur til dæmis keypt þjónustu með 24% virðisaukaskatti, fengið hann endurgreiddan, og síðan selt heildarpakka með 11% virðisaukaskatti.

Fyrirtækið heldur þó ekki eftir mismuninum. Það skilar aðeins virðisaukaskatti af eigin álagningu, þ.e. virðisaukningunni sem verður til í rekstrinum. Það er nákvæmlega þannig sem kerfið á að virka.

Meðvituð stefnumótun - ekki tilviljun

Þegar ferðaþjónustan var færð inn í virðisaukaskattskerfið var þetta fyrirkomulag ekki tilviljun heldur meðvituð stefnumótun.

Annars vegar var horft til samkeppnishæfni. Ferðaþjónusta er ein helsta útflutningsgrein landsins og Ísland keppir við önnur lönd um ferðamenn. Lægra skatthlutfall var talið nauðsynlegt til að halda verðlagi samkeppnishæfu.

Hins vegar skipti kostnaðaruppbygging greinarinnar miklu máli. Stór hluti kostnaðar ber engan virðisaukaskatt, þar á meðal laun, fjármagnskostnaður og föst útgjöld. Flóknara kerfi með mismunandi skattþrepum hefði aukið flækjustig og veikja tekjuöflun ríkisins.

Þess vegna var valið einfalt kerfi: flatt 11% þrep.

Hættulegt fordæmi: Baðlón í hærra þrep

Hugmyndir um að hækka virðisaukaskatt á einstaka þætti, eins og baðlón, geta haft ófyrirséð áhrif þegar horft er til þessa samhengis. Sérstaklega í endursölu: innlendur viðskiptavinur sem kaupir beint gæti greitt hærra skatthlutfall, á meðan sami aðgangur, seldur í gegnum pakkalausn ferðaþjónustufyrirtækja, ber lægra hlutfall.

Þetta skapar skekkju og setur hættulegt fordæmi að byrja að sundurliða ferðaþjónustu í mismunandi skattþrep með aukinni flækju og ófyrirsjáanlegum áhrifum.

Heildarmyndin sem gleymist

Virðisaukaskattur leggst á alla neyslu ferðamanna ekki aðeins gistingu eða afþreyingu, heldur einnig veitingar, eldsneyti, verslun og fleira. Tekjur ríkisins ráðast því af umfangi neyslu, ekki aðeins skatthlutfalli einstakra liða.

Ályktun: Rangar forsendur, rangar ákvarðanir

Þegar breytingar á virðisaukaskatti eru ræddar þarf umræðan að byggjast á réttum skilningi. Virðisaukaskattur er ekki skattur á fyrirtæki heldur á neyslu. Í ferðaþjónustu er það að stórum hluta erlendur ferðamaður sem greiðir hann.

Ef sú staðreynd gleymist er hætt við að ákvarðanir verði teknar á röngum forsendum með raunverulegum afleiðingum fyrir samkeppnishæfni og tekjur ríkisins.

Höfundur er fyrrverandi varaformaður Samtaka ferðaþjónustunnar.