Fyrsta mannaða tunglskotið frá 1972: Lögð af stað til tunglsins

Geimskot Geimferðastofnunar Bandaríkjanna (NASA) er liður í Artemis-áætluninni svokölluðu, sem er ætlað að leiða til varanlegrar dvalar manna á tunglinu. Þetta er fyrsta mannaða tunglferðin í fimmtíu og þrjú ár en geimfararnir fjórir heita Jeremy Hansen, Christina Koch, Reid Wiseman og Victor Glover.

Þrjátíu og þriggja hæða Artemis II-eldflaugin tók á loft frá Kennedy-geimferðamiðstöð NASA í Flórída-ríki á ellefta tímanum á íslenskum tíma þar sem tugþúsundir höfðu safnast saman til að verða vitni að þessum sögulega viðburði. Mannfjöldi sást einnig við nærliggjandi vegi og strendur og minnti á stemninguna í kringum Apollo-tunglferðirnar á sjöunda og áttunda áratug síðustu aldar. 

Artemis II lagði af stað frá sama skotpalli og Apollo á sínum tíma. Eftirlifandi Apollo-geimfarar fögnuðu því þegar eldflaugin þaut upp til himins þar sem nærri fullt tungl sást bíða í um 400.000 kílómetra fjarlægð. Ljóst er að um áhættusama för er að ræða og var eldflaugin hlaðin rúmlega 2,6 milljónum lítra af eldsneyti, að sögn AP-fréttaveitunnar.

Nokkru síðar voru geimfararnir komnir á sporbaug um jörðu. Gert er ráð fyrir að þeir muni hringsóla þar í um 25 klukkustundir áður en þeir skjótast í átt að tunglinu.

Horfa má á geimskotið í spilaranum hér fyrir neðan. 

Veðuraðstæður í Flórída hentuðu vel fyrir skotið en algengt er að eitthvað komi upp á þegar geimskot sem þessi eiga að gerast. Þetta er í þriðja sinn sem til stóð að skjóta þessum tiltekna hópi geimfara til tunglsins en bilanir komu í veg fyrir að af því hefði orðið.

NASA mun síðar aftur hefja útsendingu frá geimferðinni. Fylgjast má með henni hér fyrir neðan. 

Fyrsta sinn í 53 ár

Geimskotið er liður í Artemis-áætluninni svokölluðu, sem er nú ætlað að leiða til varanlegrar viðveru manna á tunglinu líkt og áður segir.

Þetta tiltekna geimskot kallast Artemis-II og er fyrsta mannaða geimskotið. Það snýst um að senda þau Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch og Jeremy Hansen til tunglsins um borð í Orion-geimfari. Sá síðastnefndi er kanadískur en hin eru frá Bandaríkjunum.

Sjá einnig: Fyrstu geimfararnir í rúma hálfa öld sendir til tunglsins

Fyrstu geimfararnir sem fóru á braut um tunglið voru geimfarar Apollo-8 en þeim var skotið á loft í desember 1968. Geimfarar lentu síðast á tunglinu árið 1972 og þá urðu þeir Gene Cernan og Harrison Schmitt ellefti og tólfti maðurinn til að ganga á yfirborði tunglsins.

Fjórmenningarnir í Orion-geimfarinu í Flórída verða mögulega fyrstu mennirnir til að berja fjarhlið tunglsins augum og verða þau einnig þeir geimfarar sem farið hafa hvað lengst frá jörðinni, eða rétt rúmlega fjögur hundruð þúsund kílómetra.

Hér að neðan má sjá ferðalagið sem geimfararnir eiga að fara.

Artemis-áætlunin snýst í stuttu máli um að senda geimfara aftur til tunglsins og koma þar upp varanlegri viðveru. Lengi stóð til að geimskotin vegna áætlunarinnar yrðu fjögur og átti svo að bæta við fleiri reglulegum geimferðum til tunglsins.

Á tímum Apollo-áætlunarinnar liðu átta ár frá því að starfsmenn NASA sendu fyrstu geimfarana á braut um jörðina. Artemis-áætlunin hefur gengið mun hægar fyrir sig. Mörg ár fóru í að velja á milli þess hvort reyna ætti að fara til tunglsins eða Mars.

Artemis I sendi geimfar á braut um tunglið í nóvember 2022.

Geimfararnir í Artemis-III eiga nú ekki lengur að lenda á tunglinu eins og áður stóð til. Þess í stað eiga þeir, um mitt næsta ár, að fara á braut um jörðina. Þar eiga þeir að prófa að fara úr Orion-geimfari yfir í lendingarfar eða lendingarför sem starfsmenn SpaceX og Blue Origin eru að vinna að.

Gangi áætlanir NASA eftir eiga geimfarar Artemis-IV að lenda á tunglinu árið 2028.

Sjá einnig: Bæta við einu geimskoti og stefna á tunglið 2028

Þá tilkynnti Jared Isaacman, nýr yfirmaður NASA, nýlega umfangsmiklar breytingar á ætlunum Bandaríkjamanna varðandi tunglið. Hann sagði að setja ætti mun meira púður í að koma upp bækistöð á yfirborði tunglsins og hafa þar varanlega viðveru.

Þetta sagði Isaacman að Bandaríkjamenn og bandamenn þeirra þyrftu að gera hið snarasta. Þeir væru í kappi við Kínverja sem lentu nýlega lendingarfari á fjarhlið tunglsins og ætla sér að lenda geimförum við suðurpól tunglsins fyrir árið 2030.

„Markmiðið er ekki að komast til tunglsins, heldur búa þar,“ sagði Isaacman.

Fréttin var uppfærð eftir að geimskotið hófst.